Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Duizenden vakbladen dreigen achter slot en grendel te raken

Duizenden vakbladen dreigen achter slot en grendel te raken

MAASTRICHT. Een onheilspellende radiostilte is het enige dat rest, na de mislukte onderhandelingen van Nederlandse universiteiten met uitgeverij Reed Elsevier. Op 1 januari verlopen de licenties en kunnen wetenschappers de nieuwe edities van veel vakbladen, waaronder The Lancet, niet meer inzien.

Wat is het probleem? De Nederlandse universiteiten en de overheid willen dat uitgevers de omslag maken naar een open access-model, waarbij artikelen op grond van publiek gefinancierd onderzoek voor iedereen vrij toegankelijk zijn. Zover is het nog niet. Nu is sprake van een overgangsfase, die voor universiteiten ongunstig uitpakt. Ze hebben namelijk dubbele kosten, wat double dipping wordt genoemd. De instellingen betalen abonnementsgeld voor de tijdschriften én moeten tevens in de buidel tasten (gemiddeld tweeduizend euro) per open access-publicatie. Want zo werkt het: de auteur betaalt, niet de abonnee. De universiteiten verwachten van uitgevers een uitgestoken hand.

Met uitgeverij Springer is onlangs een doorbraak bereikt. Universiteitenkoepel VSNU en Springer waren het eens, aldus het persbericht: “Open access publiceren is de weg naar de toekomst.” Wat dat concreet betekent, blijft afwachten. De onderhandelingen lopen nog. De gesprekken met Elsevier, de grootste uitgeverij, zijn begin november vastgelopen. Het voorstel, dat de uitgeverij presenteerde, is door de VSNU van tafel geveegd. En toen bleef het stil.

Wat behelsde het voorstel van Elsevier? Wat was er onacceptabel voor de VSNU? Wat gebeurt er nu? Niemand die het weet, zegt Henk van den Hoogen, programma manager bij de universiteitsbibliotheek. “Het is een spannende tijd. Over een paar weken loopt de licentie af. Publiceren kan altijd en oude artikelen blijven toegankelijk, maar nieuwe content niet. Dat betekent dat onderzoekers geen kennis kunnen nemen van de laatste inzichten op hun vakgebied.”

Duizenden tijdschriften zitten dan achter slot en grendel, waaronder topbladen als The Lancet en Cell. “Veel onderzoekers weten elkaar wel te vinden, verwacht ik, en zullen onderling artikelen uitwisselen. Het is dan belangrijker dan ooit om een internationaal netwerk te hebben, waarin wetenschappers elkaar attenderen op nieuwe publicaties. Ik verwacht dat op social media een levendig wetenschappelijk verkeer over publicaties zal ontstaan. De geografische ligging van Maastricht is dan geen nadeel. In Hasselt en Aken is veel content aanwezig. Het is niet iets wat de UB voorstaat, maar sommige onderzoekers zullen de banden met hun Belgische of Duitse contacten aanhalen.”

Niet alle wetenschappers zullen er evenveel last van hebben. “Economen hebben een cultuur waarin ze eerdere versies van artikelen met elkaar delen, op congressen, op digitale platforms  als Repec. Voor sociale wetenschappers is er SSRN. In medisch-biologische kringen gebeurt dat nauwelijks.”

Naast de zogenoemde gouden route naar open access (via uitgeverijen) bestaat er ook een groene route. Hierbij bieden universiteiten, evenals de UM, onderzoekers de gelegenheid om hun manuscript in een repository (digitaal archief) te plaatsen, dat via Google te raadplegen is. “Meestal geldt er een verbod of embargo op de uitgeversversie, maar in mindere mate op de auteursversie, die inhoudelijk niet afwijkt, alleen wat betreft look and feel.”

Toch hebben nog weinig UM’ers de weg naar de repository gevonden, zegt Van den Hoogen. “Dat is een kwestie van onbekendheid. En van de bereidheid om een paar dingen uit te zoeken. Je moet weten welke voorwaarden uitgeverijen stellen. Gelukkig bestaat er een website, van platform Sherpa Romeo, waar je precies kunt zien welke eisen uitgeverijen stellen, en heeft de UB een informatiebalie.”

Hoeveel Maastrichtse publicaties belanden in open access-bladen? Uit onderzoek van de UB blijkt dat 10 procent van de 3200 Maastrichtse wetenschappelijke publicaties, die in 2013 het licht zagen, in vrij toegankelijke tijdschriften terechtkwamen. “Daarmee loopt de UM in de pas met andere universiteiten. Wie meer wil weten over wat er zoal ‘te koop’ is, kan terecht op de DOAJ-site, een Deens initiatief om een overzicht te geven van directory of open access journals.”

Lees hier over het open access-experiment van vakblad Nature

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

2014-12-02: Jerome
yhea!

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)