Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Ja, we hebben hem vermoord. Of nee, toch niet”

“Ja, we hebben hem vermoord. Of nee, toch niet”

Een valse bekentenis is zo gedaan

MAASTRICHT. Een valse bekentenis afleggen. Waarom zou je dat in hemelsnaam doen als je onschuldig bent? En waarom denkt bijna iedereen: 'Dat zal mij niet gebeuren?' Een kwestie van onwetendheid en een flinke scheut zelfoverschatting, blijkt uit het proefschrift van Jenny Schell-Leugers, waarin ze misvattingen over valse bekentenissen in kaart brengt. “Mijn beste tip: zeg niets totdat je advocaat ter plaatse is.”

Op een avond in 2001 verdwijnt de Duitse boer Rudi Rupp. Hij is voor het laatst gezien in de plaatselijke bar, waar hij vijf biertjes heeft gedronken. Zijn familieleden hebben hem die avond niet meer gezien, verklaren ze. Twee jaar later krijgt de politie aanwijzingen dat hij na het cafébezoek wel nog thuis zou zijn geweest. Zijn vrouw, twee dochters en schoonzoon worden afzonderlijk verhoord en bekennen dat ze de boer hebben vermoord, in stukken gesneden en aan de honden gevoerd. Kort daarna trekken de familieleden hun bekentenissen in. Toch worden ze, zonder aanvullend bewijs van DNA of bloedsporen, veroordeeld voor gevangenisstraffen van 2,5 tot 8,5 jaar.
In 2009 wordt een Mercedes gevonden op de bodem van een meer, met daarin het ‘hele’ lichaam van Rudi Rupp. Niets wijst op een misdrijf. De vondst bevestigt dat hij die avond niet thuis is geweest, zoals de familieleden aanvankelijk verklaarden, en dat hun latere bekentenissen vals zijn. Toch houdt het openbaar ministerie voet bij stuk: de familie heeft de man kennelijk niet in stukken gehakt, maar wel vermoord. Dat hebben ze immers zelf bekend. Pas in 2011 wordt de zaak heropend en gaan de familieleden vrijuit.
Deze absurde rechtsgang toont hoe zwaar bekentenissen wegen, zelfs - of juist - als ander bewijs ontbreekt. Maar waarom zou je een misdrijf bekennen als je het niet hebt gepleegd? Om drie redenen, aldus prof. Saul Kassin, de Amerikaanse autoriteit die afgelopen week in Maastricht was als promotor van rechtspsycholoog Jenny Schell-Leugers. Omdat je een ander wilt beschermen. Omdat je in je eigen schuld bent gaan geloven. Of omdat je bezwijkt onder de druk van de politie.

Verhoorterreur

Mensen kunnen het zich niet voorstellen omdat ze nog nooit in een verhoorkamer hebben gezeten, zegt Schell-Leugers. “De sfeer is er vijandiger en agressiever dan ze denken. Rechercheurs mogen zo lang doorgaan als ze willen, en ze mogen vals bewijs aanvoeren. Er is een zaak geweest waarbij een echtpaar in huis zo zwaar was toegetakeld dat moeder het niet overleefde en vader meer dood dan levend in het ziekenhuis belandde. De 17-jarige zoon verklaarde dat hij sliep. Op zeker moment zag de politie hem als hoofdverdachte. De vader had zijn zoon als dader aangewezen, logen de rechercheurs. De jongen raakte de kluts kwijt, bekende en heeft zeventien jaar ten onrechte gevangen gezeten. In Europa is vals bewijs officieel niet toegestaan, maar er wordt wel gebruik van gemaakt.”
Mensen bekennen vaak om zich op korte termijn te bevrijden van de ‘verhoorterreur’ zonder de gevolgen op lange termijn te overzien. Bij de valse-camerabeelden-truc bekennen sommigen vanuit het idee: als er beelden zijn, zullen ze daarop zien dat ik het niet ben. Of: de rechercheurs weten leugens van waarheid te onderscheiden en zullen overtuigd raken van mijn onschuld. Niet verstandig, want politieofficieren herkennen leugens of valse verklaringen niet eerder of beter dan leken. Kassin heeft agenten en studenten beeldopnames van bekentenissen laten zien. Alle groepen scoorden vergelijkbaar slecht en hadden het slechts in de helft van de gevallen bij het juiste eind. Van de politieofficieren meende 76 procent dat ze deze vaardigheid beter beheersen dan de gemiddelde burger.

FBI

Hoe vaak komen valse bekentenissen voor? Moeilijk te zeggen, omdat wetenschappers vaak geen toegang krijgen tot relevante databases. Politie en justitie houden meer dan eens de boot af. Schell-Leugers: “Uit het werk van The Innocence Project, een Amerikaanse organisatie die gerechtelijke dwalingen onderzoekt, blijkt dat in een kwart van alle dwalingen valse bekentenissen een sleutelrol spelen. En dat is vermoedelijk het topje van de ijsberg, omdat dit cijfer alleen geldt voor de zaken die heropend zijn. De meeste blijven potdicht omdat er geen nieuw bewijs is.”
Wie jong is, een laag IQ heeft of lijdt aan een mentale aandoening, loopt een verhoogde kans om een niet-gepleegd misdrijf te bekennen. Dat geldt ook voor mensen die willen pleasen, zegt Schell-Leugers, die willen voldoen aan de verwachtingen en eisen van de rechercheurs. In de VS zouden sinds afgelopen zomer veel verhoren van de FBI en andere federale instanties worden opgenomen, aldus The New York Times, wat in veel staten en op lokaal niveau overigens al gebeurt. “Vroeger nam men vaak alleen het laatste half uur op, waarin de bekentenis wordt gedaan, en wist je niet welke wantoestanden eraan vooraf waren gegaan."
De beste tip die Schell-Leugers kan geven voor onschuldige verdachten: zeg niets totdat je advocaat is gearriveerd. “Als je mensen vraagt wat ze zouden doen, dan zegt slechts 16 procent dat ze de politie te woord zal staan. In de praktijk blijkt dat echter 80 procent te zijn. Ze zijn bang dat ze zich verdacht maken als ze zwijgen.”

 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)