Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Erger dan de angst was de schaamte”

“Erger dan de angst was de schaamte”

Photographer:Fotograaf: Observant

Edwin Cameron over hiv/aids en de ontkenning daarvan

Hij is de eerste en tot nu toe enige ambtenaar in Zuid-Afrika die durft te zeggen: ‘Ik heb aids.’ Edwin Cameron werkt er als hoogste rechter en is homoseksueel. Onlangs kwam hij naar Maastricht voor een multidisciplinair congres over ontkenning en mensenrechten. Ook gaf hij een lezing voor Studium Generale. Een persoonlijk en confronterend verhaal van een man die zijn infectie jarenlang verborgen hield totdat het niet meer ging.

Als jong volwassene wist Edwin Cameron (1953, Pretoria) dat hij homoseksueel was. Hij onderdrukte zijn gevoelens, maar na een mislukt huwelijk kwam hij uit de kast. Hij was bijna dertig. Niet veel later raakte hij geïnfecteerd met hiv. “De diagnose was een shock”, vertelt hij zijn Maastrichtse toehoorders. “Ik zag geen uitweg, alleen maar aftakeling. Maar erger dan de angst was de schaamte, alsof ik was besmet met het homo-virus, zo’n stempel van wisselende seksuele contacten.”
Door zijn werk als mensenrechtenadvocaat aan de University of the Witwatersrand’s Centre for Applied Legal Studies (CALS) in Johannesburg maakte hij kennis met zwarte heteroseksuele vrouwen die ook geïnfecteerd waren. “Hiv had niets te maken met homoseksualiteit. Deze vrouwen droegen het virus ook, ze schaamden zich, net als ik, hadden het gevoel niks waard te zijn.” Dat interne stigma is een complex fenomeen, meent Cameron. “Het is een onderbelicht thema in de aidsepidemie en het minst goed begrepen.” Cameron deelde zijn geheim met een handjevol mensen. “Slechts een of twee vrienden en wat familieleden.”
Eind 1997, twaalf jaar na de hiv-infectie werd hij ernstig ziek. “Ik kreeg ontstekingen aan beide longen, kon niet meer slikken of eten, was uitgedroogd en had enorme darmklachten. Ik ging in korte tijd van 92 naar 80 kilo. Dertig maanden was het vooruitzicht, ik zou sterven in juni 2000. Maar je ziet, ik leef nog”, vertelt hij.
“Ik kon aan medicijnen komen, ongelooflijke dure geneesmiddelen die me een derde van mijn toenmalige salaris als rechter kostten en die menig Afrikaan niet kon betalen. Ze werkten, het virus werd aangepakt, binnen twee weken voelde ik me veel beter.”
Hij besloot zijn geheim publiek te maken. “Ik kon het dubbelleven niet meer aan.” Hij werd overspoeld met aandacht, kreeg brieven en bloemen van over de hele wereld, stond in de kranten en was op televisie. “Ik leefde nog dankzij de behandeling, maar hoe was dat voor al die andere miljoenen geïnfecteerden? Ik vond het moreel niet kunnen dat zoveel mensen stierven omdat ze niet aan medicijnen konden komen.”

Dubbelleven
Cameron is rechter bij het Constitutional Court in Johannesburg. Daarvoor werkte hij voor de High Court en de Supreme Court of Appeal. Terwijl zoveel ‘arme’ Afrikanen ervoor uitkomen dat ze aids hebben, zegt Cameron, is er tot nu toe maar één Zuid-Afrikaanse ambtenaar die zijn geheim heeft gedeeld met de rest van de wereld: hijzelf. “We wachten nog steeds op ministers, voetballers, popsterren of andere publiek figuren die hetzelfde durven zeggen.”
Terwijl het land was getroffen door een enorme aidsepidemie volgde Thabo Mbeki in 1999 Nelson Mandela op als president. “Een nachtmerrie”, zegt Cameron. “Deze Mbeki, een jonge trotse en ambitieuze intellectueel, exponent van de Afrikaanse renaissance, iemand die democratische stabiliteit en economische welvaart wilde aanjagen, juist deze man liet zich in met dissidente wetenschappers en sociaal filosofen die sceptisch waren over de oorzaak van aids en de geneesmiddelen bestempelden als giftig. Mbeki ondernam geen actie om de verspreiding van aids tegen te gaan, hij ontkende het bestaan ervan.” Het blijft gissen naar de motieven, benadrukt Cameron, maar “zijn ontkenning zal wortels hebben in de kolonisatie van Zuid-Afrika, de blanke superioriteit, schaamte en boosheid.”
Mbeki zei ooit: “Ze (de Westerse wereld, red.) menen dat ons continent verdoemd is vanwege onze toewijding aan zonden en lusten.” Hij voelde zich aangevallen, deed het af als kwaadsprekerij. Mbeki had grote moeite met het Westerse stereotype van oversekste wezens. ‘Zijn Afrikanen’ werden vernederd. Cameron: “Maar aids had niks te maken met zwart zijn. Mbeki zat catastrofaal fout.”

Durban
Op de internationale aidsconferentie in het Zuid-Afrikaanse Durban in 2000 sprak Mbeki openlijk over armoede als doodsoorzaak nummer één in Zuid-Afrika, niet hiv.” Ook Cameron gaf er een lezing waarin hij de Zuid-Afrikaanse regering aanviel, ze hadden volgens hem de epidemie slecht aangepakt, noemde haar “onbekwaam”.
Kort daarna publiceerden vijfduizend wetenschappers in Nature de Verklaring van Durban waarin zij stellen dat hiv ‘volgens de geldende wetenschappelijke inzichten’ wel degelijk de oorzaak is van aids.
De Treatment Action Campaign (TAC) en verschillende NGO’s sleepten de regering voor het hof. Mensen hadden recht op gezondheidszorg en anti hiv-middelen en de regering ontnam hen dat. De TAC kreeg gelijk. Toch duurde het maanden voordat de medicijnen ook daadwerkelijk in verschillende ziekenhuizen lagen. Cameron: “Het was een mensenrechtenkwestie, een overwinning op de machtige regering.” Sinds een aantal jaren (Jacob Zuma werd president in 2009) is het Zuid-Afrikaanse behandelingsprogramma gegroeid en inmiddels “het grootste in de hele wereld. Iedereen heeft toegang tot medicijnen. We vragen geen paspoort, je kunt uit Europa of Afrika komen en je krijgt het. Daar ben ik trots op”, aldus Cameron.
Desondanks heeft Zuid-Afrika nog steeds een van de hoogste hiv- en aidscijfers ter wereld. Meer dan vijf miljoen zijn er geïnfecteerd op een bevolking van 50 miljoen. “Er overlijden 15 duizend Zuid-Afrikanen per maand. De epidemie zal nog lang bij ons blijven. Of we die ooit onder controle krijgen? Ik weet het niet. Ik zeg alleen: wees niet bang om je te laten testen, spreek het uit, laat je helpen ermee om te gaan, schaam je niet.”

 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)