Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Ik wil niet arrogant overkomen, maar in retrospectief was het niet zo moeilijk om de Vici te krijgen”

“Ik wil niet arrogant overkomen, maar in retrospectief was het niet zo moeilijk om de Vici te krijgen”

Photographer:Fotograaf: Thinkstock

Vici-subsidie voor Leon de Windt

MAASTRICHT. “Weet je waarom sinds de Tweede Wereldoorlog vooral Amerikanen de Nobelprijzen winnen?” Leon de Windt, als hoogleraar moleculaire cardiovasculaire biologie verbonden aan het Maastrichtse onderzoeksinstituut CARIM, wacht een mogelijk antwoord niet af. “Zij besloten aan het einde van die oorlog om het geld bestemd voor wetenschappelijk onderzoek en innovatie – inmiddels een bedrag van zo’n dertig miljard dollar per jaar - via competitie te verdelen. Sinds die tijd krijgen alleen de 10 procent beste wetenschappers geld, stapelen mag. Sommigen hebben tientallen miljoenen per jaar te besteden. Wij doen dat hier pas net en met een veel kleiner budget.”

Leon de Windt (45) heeft nog geen tientallen miljoenen per jaar te besteden, maar hij grossiert wel in prijzen en subsidies. Van een Europese Outstanding Achievement Award, een beurs van het European Research Council (ERC), tot achtereenvolgens een Veni-, Vidi-  en afgelopen maand een Vici-subsidie van de Nederlandse onderzoeksfinancier NWO. De Vici is net als de ERC-beurs goed voor anderhalf miljoen euro, bedoeld om zijn onderzoek een extra impuls te geven. “Ik wil niet arrogant overkomen, maar in retrospectief was het niet zo moeilijk om de Vici te krijgen. Voor de ERC-beurs die ik twee jaar geleden kreeg, was de concurrentie veel groter – Europa-breed -  en de selectie veel strenger. Zij keken veel kritischer naar mijn onderzoeksvoorstel, stelden lastige vragen.”

Dat is geen verborgen kritiek op de selectiecommissie van NWO: “Er komt een kantelpunt in je carrière. Je CV en ideeën zijn al getoetst door tal van commissies, je loopbaan wordt een opsomtelsom van de vijf publicaties in de beste tijdschriften als Nature (drie voor De Windt, red.) en Cell (een voor De Windt, red.). Als een commissie dat ziet, denken ze al snel: het zal wel snor zitten. Zeker als je zoals ik op een wetenschapsgebied zit waar slechts weinigen echt bekend mee zijn. Zo krijg je het stapelen van subsidies waar de Volkskrant een paar weken geleden over schreef: het Mattheus-principe. De rijken worden steeds rijker. Maar het allerbelangrijkste is toch steeds: wat doe je met dat geld?”

DNA

De Windt doet technologisch onderzoek naar erfelijk materiaal dat verantwoordelijk is voor verschillende hartziekten. Hij treedt in de voetsporen van zijn leermeester Jeffery Molkentin: een 48-jarige Amerikaanse moleculair bioloog die een eigen laboratorium runt in het Cincinnati Children's Hospital Medical Center. Beter gezegd: hij bouwt verder op de inzichten van de man met wie hij als postdoc drie jaar samenwerkte.

Molkentin was een van de eersten die twintig jaar geleden op zoek ging naar het DNA van het hart. “Jeffery wil het hart echt begrijpen. Hij wil weten wat er zich afspeelt op celniveau, in de celkern. Nu klinkt dat heel logisch, maar eind vorige eeuw, toen hij daarmee begon, was dat nieuw. Hij ging knippen en plakken met erfelijk materiaal, isoleerde telkens een klein deel en onderzocht waarom dit belangrijk zou zijn voor de hartspier. Zo heeft hij tot nu toe een honderdtal eiwitten beschreven waar het hele cardiologische onderzoeksveld profijt van heeft.”

De Windt gaat bij zijn white board staan en legt uit. “Vijfentwintig jaar geleden wisten we dat 2 procent van ons DNA (de stof waaruit die chromosomen bestaan) ‘codeerde’ ofwel verantwoordelijk was voor de aanmaak van 25 duizend eiwitten, die op hun beurt weer aan de wieg staan van de vorming van een cel, een orgaan en de mens. Ik leerde tijdens mijn studie nog dat we de rest van het DNA, 98 procent, niet nodig zouden hebben.” Heel vreemd, dacht de jonge De Windt al. Waarom zou de natuur die dan ‘gemaakt’ hebben? “Ik zie planten, bijen, vogels, schapen, koeien. Ik zie complexe en heel simpele organismen. Je zou verwachten dat een paard uit meer eiwitten is opgebouwd dan een paardenbloem. De schok was groot toen duidelijk werd dat zowel de mens, hond, kat, hommel en zelfs een bacterie allemaal over die 25 duizend eiwitten beschikken. Wat bepaalt dan het verschil tussen een mens en bijvoorbeeld een konijn of een aap?”

Paard

De Windt besloot om zich op die andere 98 procent van het erfelijk materiaal te gaan richten. Zouden daar sleutels liggen die het ontstaan van bepaalde ernstige hartziekten kunnen verklaren? “In het begin waren veel collega’s sceptisch. Maar ik denk dat we nu voldoende bewijs hebben. Ik heb met mijn onderzoek op het juiste paard gewed.”

Om vervolgens uit te leggen om welk ‘paard’ het gaat: “Het overgrote deel van ons DNA maakt geen eiwitten. We weten inmiddels een stuk meer van deze zogenoemde ‘niet-coderende DNA’ of RNA-moleculen. Het blijkt dat complexe organismen als de mens over veel meer van deze moleculen beschikken. Hoe ingewikkelder het dier, des te groter hun aantal.” De wetenschappelijke wereld krijgt steeds meer zicht op hun rol. Hij geeft een voorbeeld: “Elke vrouw wordt geboren met twee X-chromosomen, een van mama, een van papa. We wisten al heel lang dat slechts één chromosoom wordt ‘afgelezen’. De ander belandt in de ‘vriezer’, maar waarom dat gebeurde was lang een raadsel. Nu blijkt dat een RNA-molecuul hiervoor verantwoordelijk is.”

Wat betreft het hart, heeft de onderzoeksgroep van De Windt samen met collega’s uit de VS, Zwitserland, Italië en Duitsland, al aardig wat sluiers op kunnen lichten. “We hebben ontdekt dat niet-coderende RNA-moleculen ook van invloed zijn op het hart. Sterker: wij kennen nu bijna alle moleculen die ernstige hartziekten veroorzaken. Groeit de hartspier raar, dan zijn deze honderd moleculen – uiteraard zijn deze veranderd in expressie en gedragen ze zich daarom raar -  daarvoor verantwoordelijk. Gaat de hartspier niet goed met de elektriciteit om, dan gaat het om 25 andere RNA-moleculen.”

Maar er is meer. De Windt en zijn collega’s hebben nu een technologie ontwikkeld waardoor ze in staat zijn om een gezond RNA-molecuul na te maken in het lab. Die wordt ingespoten in het lichaam en vindt zijn weg naar het hart. “Het door ons ontwikkelde molecuul pakt het ziekmakende element aan en laat het verdwijnen. We kunnen op maat gesneden medicijnen maken. We noemen dit ‘anti-sense RNA technologie’. Dit is een doorbraak, dit is de geneeskunde van de 21ste eeuw.”

De productie van dit nieuw soort medicijn laat De Windt niet over aan derden. Hij gaat het zelf doen. Zeer binnenkort zal het biotech bedrijf Mirabilis Therapeutics BV op de Health Campus in Maastricht zijn deuren openen. “Ik ben daar heel trots op.”

Riki Janssen

 

 

Kort CV Leon de Windt (1970 Willemstad, Curaçao)

 

1994 master moleculaire biologie in Utrecht

1999 PhD in cardiovasculaire fysiologie in Maastricht

1999-2002 Postdoc in laboratorium Howard Hughes Medical Institute investigator Jeffery D. Molkentin, VS

2002 groepsleider Hubrecht Instituut Utrecht

2003 Veni-subsidie NWO

2007 Vidi-subsidie NWO

2008 Lid KNAW

2010 hoogleraar moleculaire cardiovasculaire biologie Maastricht

2012 ERC starting grant

2015 Vidi-subsidie NWO

 

 

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: