Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Jezelf pijn doen om te ontsnappen aan verveling

Jezelf pijn doen om te ontsnappen aan verveling

Photographer:Fotograaf: ThinkStock

Wie zich verveelt, grijpt al snel naar een zak chips. Maar stel dat er geen chips voorhanden zijn, alleen een apparaat waarmee je jezelf stroomstoten kunt geven. Hoe ver gaan mensen om de verveling te verdrijven?

Het idee ontstond in de koffiehoek en mondde al snel uit in een weddenschap. Dat komt niet heel vaak voor, zegt Sjaan Nederkoorn, gespecialiseerd in eetonderzoek. “Meestal borduren studies op elkaar voort, maar experimenten die zich spontaan aandienen, zijn met stip het leukst. Al schieten we ook veel ideeën af.”

Dat verveling en eten samenhangen, is al vaak aangetoond. “Maar de vraag blijft: waarom doen mensen dat eigenlijk? Is het eerst en vooral een kwestie van mood repair, je stemming opkrikken? Of eten ze om de monotonie te verdrijven? En zo ja, dan draait het niet per se om het eten maar om prikkels in het algemeen. Misschien ook wel pijnprikkels, riepen Remco Havermans en ik toen bij het koffieapparaat. Ik moest denken aan doodsaaie wiskundelessen op de middelbare school waarin ik mezelf prikte met de punt van een passer. Dat konden sommige collega’s zich niet voorstellen. Waarom jezelf pijn doen op zo’n moment? De weddenschap was geboren.”

De zestig proefpersonen die zich hadden gemeld, moesten eerst worden ‘verveeld’, en dat lukte wonderwel. Sommigen vielen zelfs in slaap en moesten direct worden gewekt. Dit gebeurde tijdens het kijken naar de documentaire In search of memory (2008), over het leven en werk van neurowetenschapper en Nobelprijswinnaar Eric Kandel. Geen onaardige documentaire maar de proefpersonen, in de mening dat ze een film moesten evalueren, kregen één scène een uur lang te zien. Geen opwindend fragment: twee oude mannen (onder wie Kandel) die tennissen. Iedereen had zijn telefoon en horloge ingeleverd en wist niet hoe lang de ‘kwelling’ nog duurde. De controlegroep zag het hele eerste uur van de film.

Pijngrens

In de kamer waar mensen keken, in hun eentje, hadden de onderzoekers een bak met M&M’s neergezet. “Wat bleek: wie zich verveelde, at twee keer zoveel. Dat is een flink effect, maar goed, niet heel verrassend. We stonden meer te kijken van het tweede experiment waarin we de M&M’s hadden vervangen door een shocker. Dat is een apparaat, zo groot als een audioversterker, dat elektrische stroomstoten uitdeelt. Hartstikke veilig natuurlijk. Proefpersonen zijn ermee verbonden via twee elektroden op de onderarm. Hiermee konden ze zichzelf shocks geven, al hoefde dat natuurlijk niet. De kracht ervan kozen ze zelf, al hadden we ze geadviseerd om mild te beginnen.”

Behalve twee ‘weigeraars’ heeft iedereen zichzelf shocks toegediend. “Sommigen slechts een paar keer uit nieuwsgierigheid, maar de meesten verveelden zich zo stierlijk dat ze zichzelf gemiddeld 24 stroomstoten gaven. Veel meer dan we dachten. Eentje zelfs meer dan honderd keer. De kracht van de shocks wisselde, ook omdat pijnbeleving individueel sterk verschilt. Toch kwamen veel mensen uit op niveau zeven, en dan zit je echt al op de pijngrens.”

Zelfbeschadiging

Uit vragenlijsten bleek dat de deelnemers de verveling verschrikkelijk vonden. “Erger dan we vermoedden. De facultaire ethische commissie van zag er van tevoren geen bezwaar in, maar de weerzin zit ‘m waarschijnlijk in de herhaling. Iedereen vond het zo erg dat we geen effect op persoonlijkheidskenmerken hebben gevonden. Het type sensatiezoeker, dat wellicht gevoeliger is voor verveling, diende zichzelf niet meer stroomstoten toe.”

Hoe dan ook, Havermans en Nederkoorn kregen gelijk: mensen pijnigen zichzelf wel degelijk om te ontsnappen aan verveling. Een interessante vraag die daaruit voortvloeit: “Als je gezonde studenten ertoe kunt brengen om zichzelf pijn te doen, speelt verveling dan ook een rol bij zelfbeschadiging? In de literatuur komt die link her en der aan de orde, maar niet vaak. Als je jongeren vraagt waarom ze zichzelf snijden, zeggen ze dat ze boos zijn, of verdrietig. Ook misschien omdat ze het enigszins lullig vinden om verveling als reden op te geven. Het zou me niet verbazen als die toch een rol speelt.”

In het wetenschappelijke artikel, dat onlangs is gepubliceerd in het vakblad Appetite, verwijzen de auteurs (inclusief Linda Vancleef) naar een Brits onderzoek uit 2009 waaruit bleek dat jongeren zich gemiddeld zes uur per week vervelen.

Dooddoener

Het idee in de koffiehoek is inmiddels uitgegroeid in een “onderzoekslijntje”, zegt Nederkoorn, die contact heeft met de klinische groep in Leuven. “Het lijkt me interessant om patiënten met Borderline, bij wie automutilatie vaak voorkomt, eens tegen het licht te houden. Speelt verveling in hun ziektebeeld een rol? Zo ja, dan kan een therapeut daar rekening mee houden in de behandeling. Zorg dat mensen beter om kunnen gaan met verveling.”

Ook wil ze testen wat klopt van de veronderstelling die in artistieke of filosofische kringen meer dan eens klinkt: verveling kan een bron van creativiteit zijn. “Moet niet zo moeilijk zijn. Je verveelt mensen en laat ze dan creatieve testjes doen met opdrachten als: noem zoveel mogelijk functies van een steen. Ik word zelf niet creatiever als ik me verveel, wel als ik fiets. Het zou mij niet verbazen als het een dooddoener blijkt.” 

Of mannen zich vaker een shock toedienen dan vrouwen hebben de Maastrichtse onderzoekers niet kunnen vaststellen vanwege een scheve verhouding in de groep proefpersonen: 49 vrouwen, 11 mannen. “De literatuur laat wel zien dat mannen het vaker doen. Dat was ook de uitkomst van een vergelijkbare studie die Nature jammer genoeg net vóór ons publiceerde. Erg vervelend.”

Maurice Timmermans

 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)