Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Tevens, voorts en daarenboven

Tevens, voorts en daarenboven

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Afgelopen zaterdag haalden nijvere vrijwilligers in alle vroegte oud papier op. In de haast heb ik meer oude kranten het huis uitgezet dan de archivaris in mij wenselijk achtte. Daarom nu uit mijn verouderend geheugen de volgende kwestie. Arnon Grunberg beschreef in de Volkskrant dat een verhaal dat hij voor de bezetters van het Maagdenhuis mocht houden, al snel werd onderbroken door de voorzitter omdat die meer emotie wilde horen. Grunberg leidde daaruit af dat de intellectuele voorhoede vervallen was tot intellectuele luiheid. Dat standpunt vormde weer aanleiding voor een column van Frits Abrahams in de NRC. Hij hoorde van leraren in het middelbaar onderwijs dat leerlingen van woorden die voor een oudere generatie heel gewoon zijn, de betekenis niet kennen, laat staan snappen. Abrahams nuanceerde aan het eind zijn oordeel hierover. Hij waarschuwde voor een partijtje “de jeugd van tegenwoordig”. Niet onverstandig.

Volgens mij meldde Abrahams ook dat een docente vol trots meedeelde dat een leerling in vier vwo zowaar wist wat het woord ‘tevens’ betekende. Het is een wat ouderwetse term. Ook wel een beetje schrijftaal. ‘Daarbij’ is een voor de hand liggend synoniem. Maar hoe kom je er toe ‘tevens’ te behandelen in de klas? Wellicht was een beroemd citaat de aanleiding. Ceterum censeo Carthagimem esse delendam: Voorts ben ik van mening dat Carthago verwoest moet worden. Cato de Oude, een patriottische magistraat, herenboer en soldaat in het Rome van 2200 jaar geleden, zou deze woorden gesproken hebben aan het eind van elke redevoering. Ook als het over de akkerbouw rond Rome ging. Voor een docent Latijn een handige kapstok. De eerste drie woorden vormen een alliteratie (ccc) en de laatste twee een bijzondere werkwoordsvorm waarbij ‘moeten’ onderdeel van het hoofdwerkwoord is. Wie weet vertaalde een leerling ceterum met tevens. Volgens de nuances van het Nederlands is dat fout. Cato hamerde met zijn uitspraak op something totally different. ‘Voorts’ of ‘overigens’ moet het zijn. ‘Tevens’ geeft aan dat je iets aanvullends beweert. Eén andere leerling had het foutje door. Hij/zij wist van de schakeringen tussen tevens, daarbij, bovendien, zowel als, trouwens, overigens, ook, tegelijk, wat de rest betreft, dan komt er nog bij. En niet te vergeten daarenboven en wijders. Met dank aan Van Dale en Google. Ceterum censeo dat Cato het nooit zo mooi gezegd heeft.

Hans Philipsen

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: