Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Verslaafd aan de zweep

Verslaafd aan de zweep

Medewerkerscolumn

Minister Bussemaker had eindelijk eens goed nieuws: we krijgen er “fundamentele aantallen” collega’s bij. Voor 600 miljoen koop je volgens het dagblad Trouw zo’n 1400 nieuwe docenten. Gaan die ons inderdaad redden? Ik waag het te betwijfelen. In de eerste plaats worden die docenten verdeeld over pakweg 107 hogescholen en 21 universiteiten. De kans dat er een naast mij komt te zitten is dus vrij gering.
Maar veel belangrijker: als die nieuwe docenten net zo min als de huidige aan hun werk toekomen, dan is er weinig gewonnen. Als iets de hedendaagse Nederlanders verbindt is het namelijk de verzuchting: ik moet me zoveel verantwoorden dat ik geen tijd over heb voor mijn eigenlijke werk; ik moet gehoorzamen aan anderen (managers, verzekeraars, klanten, burgers, politici, etc) die geen oog willen hebben voor de inhoud van mijn werk.
Die klacht hoorden we al jaren van wijkverzorgers, verpleegkundigen, schoonmakers, politieagenten, sociaalwerkers, speeltuinvrijwilligers en gemeenteambtenaren, maar inmiddels klotst de verantwoordingsdruk ook over de witte boorden van rechters, academici, artsen, en bestuurders. Zelfs accountants – toch een beroepsgroep die je een zeker regelfetisjisme en rendementsdenken wilt vergeven – dringen bij minister Schippers in de NRC aan op ‘regelrust’ en ‘vertrouwen in professionals’.
Maar als we het er allemaal over eens zijn, waarom houden we er dan niet gewoon mee op? We weten inmiddels uit pijnlijke ervaring dat regels slechts leiden tot de vraag om meer regels. Dat controle de behoefte genereert aan nog meer controle. Dat transparantie niet tot vertrouwen leidt, maar tot achterdocht. We hebben te maken met een medicijn dat ons steeds afhankelijker en zieker maakt. Of we nou meer marktwerking, meer transparantie, of meer democratie eisen – het treurige eindresultaat is onveranderlijk: meer regels, meer verantwoordingswerk, meer controleurs, meer transactiekosten, meer wantrouwen.
En er lijkt geen ontkomen aan. Het ziekelijke verlangen naar regels en verantwoording verbindt links en rechts, hoog en laag. “Vertrouwen is mooi, maar controle is beter”, was oorspronkelijk het adagium van partijleider Lenin, maar dat heeft liberale marktadepten niet verhinderd het eveneens tot hoeksteen van hun beleid te maken.
Meest opmerkelijk is nog wel dat dezelfde mensen die op hoge toon vertrouwen eisen, zelden bereid zijn dat aan anderen te schenken. Het basale gevoel overheerst dat het in mijn belang is dat er bij jou de zweep over gaat. En zelfs al ga je er niet harder van werken, dan vind ik het toch een lekker gezicht. Ik boos en ongelukkig, dan jij ook boos en ongelukkig. We zijn verslaafd aan de zweep.

Tsjalling Swierstra, hoogleraar filosofie

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: