Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Hoe toevallig is toeval?

Hoe toevallig is toeval?

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Statistiekdocent Nick Broers over zijn boek 'Achter Darwins horizon'

Het moet een unicum zijn: een speels en toegankelijk boek over de zin van het leven van de hand van een statisticus. Nick Broers is de naam, verbonden aan de faculteit psychologie en neurowetenschappen. "Ik heb 25 jaar gewerkt aan Achter Darwins horizon, wat tegelijk een oefening was in het omgaan met frustratie."

Verrassend, een statisticus die een boek schrijft over de zin van het leven.

“Ja, al zou dat niet verrassend hoeven zijn. De vraag naar de zin van het leven kan iedereen zich stellen. Sterker, ik vind het armoedig om ‘m niet te stellen. Je ontkomt er niet aan.”

Toch verwacht je van een statisticus dat-ie boeken schrijft over statistiek.

“Waarom eigenlijk? Aan deze universiteit werken allemaal intelligente mensen die niet alleen geïnteresseerd zijn in hun eigen vakgebied. Het is wel een boek dat ik in mijn eigen tijd heb geschreven. Het vloeit niet voort uit een onderzoeksprogramma aan de psychologiefaculteit.”

Je wisselt met ogenschijnlijk gemak tussen theologie, filosofie, natuurkunde, genetica, biologie. Voel je je thuis in al deze disciplines?

“Ik ben geen inhoudsdeskundige, wel iemand met een brede, intellectuele belangstelling die graag en veel leest. Ik ben van nature nogal solistisch, heb de neiging om me terug te trekken en omring me niet met veel vrienden. Daarbij heeft mijn vrouw een ziekte die ons sociaal enigszins isoleert. Ik kan daar prima mee leven. Het geeft me tijd om na te denken, te lezen, te schrijven. Met een druk gezinsleven zou ik daar niet aan toe komen.”

Wat is je belangrijkste punt?

“Het draait hierom: hoeveel ruimte heeft een redelijk, weldenkend mens tegenwoordig nog om te vragen naar de diepere zin van het leven? De man met baard in de hemel is niet meer van deze tijd. En de moderne natuurwetenschappen beschouwen het als een pseudovraag. Dat komt omdat het neodarwinisme er volledig mee heeft afgerekend: de evolutie van het leven voltrekt zich via toevallige mutaties die volkomen zinloos zijn. Het bewijs voor deze evolutietheorie is overweldigend, je ziet het in het lab onder je ogen gebeuren bij bacteriën. De enige uitweg voor de zinvraag is aannemelijk maken dat het blinde toeval een diepere betekenis kan hebben. Dat is strikt genomen een innerlijke tegenspraak, maar toch schets ik een scenario waarin dat het geval kan zijn. Maar dan moet je wel enkele, nieuwe aannames over de natuur accepteren.”

Dat lijkt me de achilleshiel van het boek. Waarom zou de lezer zich achter die aannames scharen?

“Omdat iedereen in zijn leven ervaring heeft met ‘schijnbaar betekenisvol toeval’, zoals ik het noem. Laat ik een voorbeeld uit de psychologie nemen. Jung had ooit een patiënte die zo rationeel in het leven stond dat de therapie daardoor dreigde te mislukken. Op een nacht droomt ze dat ze een gouden scarabee cadeau krijgt. Dat is een kever, zo legt Jung in een therapiesessie uit, die in de mythologie staat voor verandering. Op dat moment horen beiden een hinderlijk getik op de blinden voor de ramen. Jung opent een raam en prompt vliegt er een goudkever naar binnen. ‘Hier is uw scarabee’, roept hij. Nadien kon de patiënte haar rationele houding laten varen. Het hoeft allemaal niets te betekenen en ja, je kunt dit heel makkelijk wegredeneren. Ik bedoel, op vele momenten vliegen kevers door ramen naar binnen. Maar als je bereid bent om specifieke aannames te accepteren over de werkelijkheid, dan kan zo’n ogenschijnlijk toevallig voorval toch betekenis krijgen.”

Wat zijn dat voor aannames?

“Dat wil ik niet verklappen. Op de omslag noem ik het boek een intellectueel avontuur en dan moet je als lezer ook iets kunnen ontdekken. Net als bij een thriller. Bovendien zijn die aannames nogal abstract. In het boek heb ik alle ruimte om ze tot leven te wekken.”

De achterflap suggereert dat je niet minder probeert dan de spirituele leegte te vullen zoals die na de dood van god (Nietzsche) in onze cultuur haar intrede deed.

“Ja, dat klinkt erg onbescheiden. Maar goed, aan de andere kant is mijn project ook onbescheiden. Ik laat zien hoe je binnen het kader van de natuurwetenschappen toch de vraag naar de diepere zin van het bestaan kunt stellen.”

Wanneer is het idee voor dit boek ontstaan?

“Dat gebeurde 25 jaar geleden, tijdens mijn promotieonderzoek. Ik onderzocht onder meer het verschil in theorievorming in de psychologie en de natuurwetenschappen, en kwam tot de conclusie dat de kloof tussen theorie en empirie in de psychologie groter is dan in de exacte wetenschappen. Ik vroeg me af hoe je die kunt dichten. En toen dacht ik: die kloof geldt ook voor religie. Valt op dat vlak ook het een en ander te doen?"

Sindsdien ben je er steeds mee bezig geweest?

“Ja, het boek heeft tijd nodig gehad om te rijpen. Het was tegelijk een oefening in omgaan met frustratie, vooral wanneer je het niet zo op papier krijgt als je het wilt hebben. En dan wegloopt, net doet alsof je geen boek aan het schrijven bent. En je daarna schuldig voelt. Het eindresultaat is een hele bevrijding  maar ik ben er wel zeer tevreden mee. Dit is precies wat ik wilde zeggen.”  

Jaap van Heerden, emeritushoogleraar aan de Maastrichtse psychologiefaculteit, noemt je boek de beste verdediging van het geloof die hij ooit heeft gelezen.

“Ik ben er zeer trots op. Hij is een icoon voor mij, een fantastische essayist met verrassende perspectieven. Hij is het overigens niet met mij eens. Hij is blij dat het leven geen zin heeft. Hij schreef ooit: ‘Hij die de zin van het leven heeft gevonden, die zucht voortaan onder het dictaat van het door hemzelf verworven inzicht.’”

Heb je de smaak te pakken? Al bezig met de volgende publicatie?

“Ik heb nog voldoende inspiratie voor nog twee boeken, maar ik laat dat enigszins afhangen van de ontvangst van dit boek. Als het bij één oplage blijft en er nauwelijks reacties komen, dan begin ik er niet aan. Kijk, dit boek heb ik niet alleen voor mezelf geschreven, ik wil ook communiceren met een breder publiek. Zingeving is een thema dat zeer leeft en ik vind dat ik een origineel perspectief biedt.”

Spannende tijden dus.

"Zeker. Ik heb in twee maanden aardig wat media-aandacht gekregen, ook op tv- en radio, maar dat beperkte zich allemaal tot Limburg. Ik hoop dat het ook daarbuiten wordt opgepikt."

 

'Achter Darwins horizon' van Nick Broers, uitgeverij Damon. Kosten 24,90 euro

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)