Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Kou: oncomfortabel maar ook gezond

Kou: oncomfortabel maar ook gezond

Het was de zomer van het bruine vet en de kou, tenminste als we inzoomen op het Maastrichtse onderzoek in de pers. Maar ook een studie onder zeshonderd miljonairs en een enquête over seksueel geweld onder jongeren trokken de aandacht. Het laatste onderzoek schiep tegelijk verwarring: is een op de vijf jonge vrouwen nou wel of niet verkracht?

Bruin vet ‘aan’ zetten met galzuur

Sinds de Maastrichtse ontdekking in 2009 lijkt bruin lichaamsvet een veelbelovend instrument om de gezondheid te bevorderen. Het valt te activeren met galzuur, blijkt nu uit een UM-publicatie in Cell Metabolism.

Bruin vet zit achter het sleutelbeen, in de nek en langs de ruggenwervel en anders dan wit vet slaat het geen energie op maar verbrandt dit juist, om warmte te produceren. Bij pasgeborenen en dieren was dat al aangetoond, niet bij volwassenen. Hierover publiceerden drie wetenschappers - onafhankelijk van elkaar - voor het eerst in 2009; een van hen was UM-prof. Wouter van Marken Lichtenbelt.

De hoop is dat bruin vet vanwege de energieverbranding kan helpen bij gewichtsverlies. Wereldwijd wordt er nu veel onderzoek naar gedaan maar de belangrijke vraag is: hoe zet je het ‘aan’? Het stimuleren van het sympathische zenuwstelsel werkt, maar kent nog veel bijwerkingen. In 2013 toonde Anouk van der Lans in Maastrichts promotieonderzoek aan dat kou in ieder geval bruin vet activeert, zoals verwacht.

Maar omdat patiënten liever niet in de kou staan, blijven wetenschappers zoeken naar alternatieven. Galzuur (in pilvorm), dat onder meer betrokken is bij de vertering van vetten, kwam al gunstig uit de bus bij dierexperimenten. En nu dus ook bij mensen, zoals blijkt uit een experiment van de twee jonge UM-onderzoekers Evie Broeders en Emmani Nascimento. Ze dienden twaalf proefpersonen 48 uur lang galzuur toe en zagen dat het bruine vet actief raakte. Iets wat tegelijkertijd bleek uit labexperimenten met opgekweekte bruine vetcellen.

Of bruin vet hèt wapen is tegen overgewicht, staat voor onderzoeksleider prof. Patrick Schrauwen nog lang niet vast, wel dat het de gezondheid bevordert. “Het is net als met sporten. Je valt er nauwelijks van af, maar het heeft wel veel gunstige bijwerkingen. Zo lijkt bruin vet vetzuren uit het bloed te verbranden wat vervetting van de aderen en aderverkalking tegen gaat.”

 

Vrouwen in de kou op kantoor

De stofwisseling (lees: warmteproductie) van vrouwen ligt tot 35 procent lager dan die van mannen, terwijl het binnenklimaat in openbare gebouwen en kantoren - sinds de jaren zestig van de vorige eeuw - is afgesteld op de ‘gemiddelde’ man. De onderzoekers Boris Kingma en Van Marken Lichtenbelt pleiten in het vakblad Nature Climate Change voor een herziening van de oude standaarden.

De onderzoekers hebben een computermodel ontworpen dat de warmtebehoefte van werknemers kan voorspellen. Van vrouwen, mannen, maar ook van ouderen of slanke dan wel dikke mensen. Het model zorgt voor meer werkcomfort en kan energie besparen. Nu gaat vaak de thermostaat omhoog of komen er extra energieverslindende kachels op de werkvloer.

In het algemeen vinden Kingma en Van Marken Lichtenbelt: hoe koeler de binnentemperatuur, hoe beter. Het activeert de verbranding van bruin vet en verbetert de stofwisseling, wat weer goed is voor hart- en vaatziekten.  Het maakt ouderen ook weerbaarder tegen verkoudheid.

 

Diabetespatiënten gebaat bij kou

Zet type 2-diabetespatiënten in T-shirt en korte broek tien dagen lang gemiddeld vier uur in de kou, en hun bloedsuikerspiegel verbetert aanzienlijk. Dat bleek uit een Maastrichtse proef met acht patiënten. De onderzoekers publiceerden hierover in Nature Medicine.

Bij diabeten reageren de spieren onvoldoende op het hormoon insuline waardoor ze minder glucose uit het bloed opnemen. Het gevolg: een te hoge bloedsuikerspiegel. Bij 14 à 15 graden bleken de proefpersonen ineens veel beter (43 procent) op insuline te reageren. “Een onverwacht, spectaculair en bijzonder gunstig resultaat”, aldus de onderzoekers Mark Hanssen en Joris Hoeks.

Onverwacht, ook omdat het mechanisme anders werkt dan Hanssen en Hoeks (onder leiding van Schrauwen en Van Marken Lichtenbelt) vermoedden. Ze  gingen ervan uit dat het bruine vet, geactiveerd door de kou, voor het gunstige effect zou zorgen. Niet dus. Het blijkt een nog onbekende truc van de spieren. Wat er precies aan de hand is, komt in vervolgonderzoek aan bod.

In Nederland lijden 900 duizend mensen aan diabetes type 2. Ze leven vijf tot tien jaar korter dan gezonde mensen. Patiënten krijgen voedingsadvies en medicijnen om de bloedsuikerspiegel te verlagen. Een behandeling die de oorzaak wegneemt, bestaat nog niet.

 

Hoe rijker, hoe guller

Miljonairs zijn guller dan we denken. Vorig jaar ontdekte SBE-onderzoeker Paul Smeets dat via vragenlijsten, afgelopen zomer met behulp van een experiment. Zeshonderd miljonairs kregen honderd euro en mochten zelf bepalen hoeveel ze in eigen zak stopten en hoeveel ze weggaven aan een (toegewezen) proefpersoon met een laag inkomen. De helft gaf alles weg; een op de tien hield het hele bedrag zelf; gemiddeld schonk men zeventig euro.

“Dat is meer dan we dachten”, zegt Smeets. “In Berkeley hebben ze in 2012 een experiment gedaan waaruit bleek: hoe rijker, hoe gieriger. Het grote verschil is dat de Amerikaanse proefpersonen studenten waren. In onze studie deden echte miljonairs mee.”

In een deelexperiment mochten de ontvangers (met laag inkomen) bepalen of ze akkoord gingen met het bod van de miljonair. “We hadden verwacht dat de gever in een dergelijke onderhandelingssituatie meer zou doneren om afwijzing te voorkomen. Het tegendeel gebeurde: veel gevers kwamen naar eigen zeggen in een zakelijke modus terecht en werden minder gul.”

Nederland telt 90 duizend miljonairs.

 

Wel of geen verkrachting?

Een op de vijf seksueel actieve, jonge vrouwen heeft weleens onvrijwillige seks met penetratie gehad. Dat bleek uit een onderzoek van de UM en de GGD Zuid-Limburg, samen met Rutgers en SOA Aids Nederland, gepubliceerd in het vakblad PLOS One.

Onvrijwillige seks met penetratie: is dat hetzelfde als verkrachting? Volgens de website 1Limburg en de Telegraaf wel. Zij kopten: Een op de vijf jonge vrouwen is wel eens verkracht. Andere media noemden het ‘ongewenste seks’. De Volkskrant legde een en ander onder de loep en sprak met onderzoeker Christian Hoebe, UM-hoogleraar en afdelingshoofd seksuele gezondheid van de GGD Zuid-Limburg.

De onderzoekers hebben de term ‘verkrachting’ opzettelijk vermeden en louter gevraagd naar wat de proefpersonen al dan niet hebben meegemaakt. “Dat een op de vijf is verkracht, is te kort door de bocht”, zegt Hoebe tegen de Volkskrant.

Volgens de wet is bij verkrachting sprake van dwang. Maar wat is dwang? Onder druk zetten? Omkopen? Hoebe: “Een kwart van de onvrijwillige seks ging gepaard met geweld, dat lijkt meer op verkrachting.” 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)