Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Rechtbank op afstand, rechtspraak verder weg dan ooit

Rechtbank op afstand, rechtspraak verder weg dan ooit

Photographer:Fotograaf: commons.wikipedia.en

Opinie Fokke Fernhout

De Raad voor de Rechtspraak heeft besloten de rechtbank in Maastricht te ontmantelen. Het gebouw zal in de toekomst alleen nog maar worden gebruikt voor ‘eenvoudige zaken’, wat betekent dat de grote straf-, civiele en bestuurszaken naar Roermond gaan. Een zelfde lot dreigt voor vele andere rechtbanken in Nederland. Iedereen schreeuwt moord en brand. De een beklaagt zich over de procedure ("Ik, belangrijke bestuurder, ben niet gehoord...!"), de ander betreurt het dat studenten nu hun OV-jaarkaart moeten oppoetsen om een zitting te bezoeken, weer een ander vreest voor banen. Er is zelfs al een rechtbankpresident afgetreden uit protest en in Almelo stonden ze met spandoeken bij de ingang van het gerechtsgebouw. Het is treurig, want afgezien van een enkele roepende in de woestijn heeft niemand het over het echte probleem.

We laten maar even terzijde dat ook dit besluit weer wordt ingekleed met de bewering dat het allemaal om kwaliteit gaat (kijk maar op www.rechtspraak.nl in de rubriek Nieuws, het is zelfs de eerste zin). Bestuurders hebben dat afgekeken van de laatste kabinetten, die de afbraak van justitie (minder rechters op een zaak, minder gebouwen, duurdere procedures, hogere griffierechten) altijd presenteren als een geweldige kwaliteitsslag. Het feit dat zelfs juristen nog op de coalitiepartijen stemmen bevestigt alleen maar dat het democratische proces verstikt is door benepen eigenbelang en zelfoverschatting.
Waar het om gaat is dat het recht op een eerlijk proces - toevallig een recht dat in Grondwet en verdragen prominent wordt gegarandeerd - staat en valt met het recht op een openbare, mondelinge behandeling. Uithollen van dat recht leidt tot rechtertjes die in achterkamertjes snel een handtekening zetten onder een op Vmbo-niveau geconcipieerde beslissing waarvan zij geen idee hebben wat er eigenlijk precies in staat. Een openbare, toegankelijke behandeling voorkomt dit en geeft partijen de gelegenheid om de rechter nog eens te doordringen van alle aspecten, feitelijk en juridisch, van het eigen standpunt.

In de tijd dat rechtsbescherming nog serieus werd genomen was dit een vanzelfsprekendheid. De rechtsstaat besefte dat het recht bereikbaar moest zijn, zodat er een grote spreiding was van kantongerechten en rechtbanken. In de 19de eeuw waren er dus honderden kantongerechtsgebouwen en tientallen rechtbanken overal in het land. De burger kon de rechter zelfs lopend bereiken en maakte daar ook gebruik van. Bovendien was de procedure grotendeels mondeling, zodat alle zaken door iedereen op de voet konden worden gevolgd. Daar werd ook ruim gebruik van gemaakt, want ook lokale civiele zaken in Middelburg kregen nog een verslag in de Groninger en Opregte Haarlemsche Courant, en dat in een tijd dat communicatie per telegraaf verliep en de zittingen moesten worden bijgehouden door ‘snelschrijvers’.

Nu gaat justitie digitaal. Dat betekent niet dat er meer mogelijkheden voor openbaarheid komen, maar minder. In civiele zaken wordt het pleidooi zo goed als afgeschaft. Daarvoor moest de regering wel uitgebreid jokken tegen de Tweede Kamer. In de memorie van toelichting werd beweerd dat het nu al zo is dat de rechter zelf bepaalt of een pleidooi nodig is. Dat is domweg onjuist, want juist het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens garandeert het recht op een mondelinge behandeling aan het eind van de procedure (pleidooien dus). De Tweede Kamer zit echter vol met stakkers die zich alleen maar zorgen maken over het lot van afgedankte blindengeleidehonden, zodat het recht op een eerlijk proces in civiele zaken inmiddels de nek om is gedraaid.

Daar past de actie van de Raad voor de Rechtspraak goed bij. De afstand die de burger moet overbruggen van woonplaats naar zitting is overal in het land verdrie-, vier- of misschien vertienvoudigd. Dat zal betekenen dat veel burgers hun recht niet meer zullen kunnen halen, dat de rechter lekker ongestoord zijn beslissingen kan nemen en het publiek onkundig blijft van wat er in de rechtspraak precies gebeurt. Laten ze de klus meteen maar afmaken. Gewoon, Amsterdam als hoofdstad van Limburg en alle andere provincies en verder niet meer zeuren. We zetten daar één rechtbank met goede Wifi en dan zijn we klaar. Duidelijk en goedkoop, kwaliteit gegarandeerd. We hebben toch een prima treinverbinding, als er geen bladeren op de rails liggen?

 

Fokke Fernhout, universitair hoofddocent rechtenfaculteit en oud-rechter rechtbank Maastricht

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: