Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“We kopen, dumpen en kopen opnieuw”

“We kopen, dumpen en kopen opnieuw”

Photographer:Fotograaf: Thinkstock/ suikerbieten als basis voor plastic

Oratie hoogleraar biogebaseerde materialen

MAASTRICHT. Een portie mosselen: niks mis mee, best lekker. Ook als je weet dat je met iedere hap wat kunststof binnenkrijgt? Plastics stapelen zich op in ons lichaam, “plastics zijn overal”, zegt Stefaan De Wildeman die vorige week vrijdag zijn oratie uitsprak als bijzonder hoogleraar New Building Blocks. Een bètaman, een innovator die mensen wil overtuigen van alternatieven omdat “we onszelf anders uitroeien”. Een dashboard uit suikerbieten, iemand?

Om te beginnen, een paar vragen aan de lezer:
Zit je op een stoel?
Een bureaustoel met zwarte plastic leuningen?
Je ooit afgevraagd wat erin zit? Waar het vandaan komt? Waar die leuning over vijf jaar wordt gedumpt?

Vlaming Stefaan De Wildeman (40) wrijft erover en laat wat namen vallen – polymeer polyetheen, et cetera – maar excuseert zich meteen voor het gebruik ervan. Met een universitaire opleiding tot bio-ingenieur in Leuven, een promotie in de organische chemie en tien jaar ervaring in de biochemische sector van DSM is hij een plastics-kenner. “Die leuning heeft misschien wel 10 duizend kilometer afgelegd. De basis is fossiele olie, waarschijnlijk uit het Midden-Oosten. Die olie is geraffineerd om vervolgens na een lang chemisch proces in een Chinese fabriek omgezet te worden in kunststof. De naam zegt het al: gekunsteld, nep, onnatuurlijk.”
De Wildeman: “Toen de eerste plastics op de markt kwamen, zo’n zeventig jaar geleden, hadden we olie te over. We begonnen het materiaal te verfijnen, de productie werd opgeschroefd. We wisten niet beter en dachten: ‘Wat kan ons gebeuren?’ Nu zitten we ermee, en vooral: we kunnen zo niet veel langer vooruit. Die zwarte leuning gooien we over een tijdje op het stort – want daar is het stort toch voor? We kopen een nieuwe, een mooiere. We behoren tot de 2 procent rijksten op aarde, kunnen ons veel permitteren. Of het groen of afbreekbaar is? Daarover worden we voorlopig niet gedwongen veel na te denken.
Dagelijks verdwijnt er 30 kiloton plastic in het milieu. “Het gevolg van onze zogeheten lineaire economie waarin we onszelf als bezitter zien. We kopen en dumpen en kopen opnieuw.” De Wildeman is groot voorstander van de circulaire economie waarin alles rondgaat en wordt hergebruikt, “waarin we als mens zorgdragen voor een product”.

The Ocean Cleanup
Boyan Slat, oud-student van de Technische Universiteit in Delft en oprichter van The Ocean Cleanup, voer onlangs van Hawaï naar San Francisco om te achterhalen hoe groot de afvalberg is op zee en hoe diep die is gezonken. Zijn doel is een stukje plasticvrije oceaan in 2020. Hij wil kilometers lange barrières op zee leggen die de plastics als het ware ‘opvangen’. Een filter haalt de kleinere deeltjes eruit.
Slat wordt vooral de hemel in geprezen, maar critici noemen zijn idee waanzin, menen dat de barrières niet bestand zijn tegen de wilde zee, vinden dat hij zijn tijd beter kan besteden aan het voorkomen van lozingen.
In een interview met Slat in Vrij Nederland (juni 2014) wordt ook oceaan-activist Charles Moore geciteerd. Volgens hem is er zoveel vervuiling dat het maar liefst 79 duizend jaar kost om alles op te ruimen.
Wat vindt De Wildeman van The Ocean Cleanup? “Moedig en zeker het proberen waard, maar het is slechts een deeloplossing. Dertig procent van de rommel blijft drijven, de rest zinkt vrij snel naar de bodem. Plastic dat in de oceaan terechtkomt, (bio)oxideert aan het oppervlak waardoor het binnen enkele maanden zwaarder wordt en zinkt. Misschien dat er in de tussentijd zelfs een mossel of vongole op groeit. Maar wat ik toejuich is het psychologisch effect van zijn actie, dat mensen zich ervan bewust worden dat plastics niet afbreken.”
“Als ik kijk naar hoe het er nu voor staat in de wereld, schaam ik me voor mijn kinderen. Het Massachusetts Institute of Technology (MIT) maakt voorspelmodellen die de afgelopen tien jaar dicht op de waarheid zaten. Een van die modellen voorspelt dat we onszelf uitroeien, mede door de oncontroleerbare berg aan plastics. Ik ben geen fatalist en vind niet dat de plastics-industrie 100 procent op de schop moet (iets dat ook onmogelijk is) want er wordt al behoorlijk veel recyclage toegepast, maar we moeten af van onze no-care houding.”

Uitroeien
In 2008 schakelde De Wildemans oude werkgever DSM (onder andere producent van fijnchemicaliën, plastics, antibiotica) “een versnelling hoger op weg naar nieuwe bio based materialen. Dergelijke multinationals werden gezien als grote spelers. Maar het knelt vaak bij het prille begin: er is te weinig zekerheid. En risicomijdend en defensief gedrag is er sinds 2008 (financiële crisis) niet beter op geworden.” Daarom meent hij dat universiteiten moeten initiëren, middels een startup bijvoorbeeld, in de hoop dat grote ondernemingen vervolgens aanhaken.
De Wildeman wil de boer op met een vernieuwend biogebaseerd product: doorzichtig plastic uit suikerbiet – als voorbeeld wijst hij naar het transparante venster op de kantoortelefoon. Behalve dat hij suikerbieten van akkers uit de Benelux nodig heeft, moeten er “gekke klanten” zijn die de eerste producten willen kopen.
Hij noemt zich geen standaardprof  “die je moet opsluiten in een kantoor”. Ja, hij kent zijn literatuur, publiceert, begeleidt promovendi en geeft les (onlangs is de master biobased materials gestart op Chemelot waarin het draait om de vraag hoe je materialen en producten kunt maken uit biologische grondstoffen, red.). Maar hij voelt het vooral als zijn “morele plicht” om met behulp van zijn opgebouwde netwerk iets te maken en aan te bieden, waarbij maatschappelijke verantwoordelijkheid hoog in het vaandel staat.
Dat hij en zijn team een zware kluif krijgen aan de promotie van het suikerbietenplastic ontkent hij niet. “De associatie met plastic is meestal negatief, maar onze nieuwe plastics hebben een verhoogd ‘groen’ gehalte. Bovendien dragen ze een ander setje normen en waarden.” Overigens zijn er eerder pogingen ondernomen om met suikerbieten materialen te maken, maar ze zijn volgens De Wildeman niet commercieel toegepast.

Nog even over de naam van zijn leerstoel: New Building Blocks. Als kind was De Wildeman een grote fan van Lego. “Ik vond het heerlijk om te bouwen. Ik kon mezelf uren verliezen in het verbeteren van bestaande modellen, ik vond dat het mooier en beter kon. Hij was dit jaar voor het eerst in Legoland in Denemarken. Voor zijn kinderen uiteraard.

 

 

Categories:Categorieën:
Tags:
fhs

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)