Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Stoppen met roken: liever pleister dan e-sigaret

Stoppen met roken: liever pleister dan e-sigaret

Photographer:Fotograaf: Thinkstock

Europees rookcongres in Maastricht: “Tabaksfabrikanten doen alles om binnen te komen"

In Engeland gaan stemmen op om de elektronische sigaret te vergoeden voor rokers die willen stoppen. UM-onderzoekers zijn veel voorzichtiger en ontraden huisartsen om de e-sigaret aan patiënten aan te bevelen. Dat bleek vorig weekend tijdens het driedaagse Europese rookcongres in Maastricht. Ook het Nederlandse rookbeleid kwam aan bod. En ja, dat is nog steeds belabberd.

Het zijn verwarrende tijden voor rokers die hun pakje sigaretten of shag aan de wilgen willen hangen. Welke hulpmiddel kies je als cold turkey mislukt? Menigeen zal hebben uitgekeken naar het Maastrichtse antirookvaccin, maar dat is op niets uitgedraaid. De antirookpil dan? Een kleine tien jaar geleden gooide dit ontwenningsmiddel - met de werkzame stof varenicline - hoge ogen. Daarna kwamen de twijfels. Het leek hartklachten en depressies te veroorzaken, zo meldden rokersfora.

Een studie van UM-instituut Caphri, onlangs gepubliceerd in The Lancet, kan wellicht enige onzekerheid wegnemen. Hoofdonderzoeker Daniel Kotz: "Een studie onder 150 duizend proefpersonen wijst uit dat varenicline volstrekt veilig is."

Dan is er de elektronische sigaret. Begin dit jaar liepen de gemoederen hoog op nadat Amerikaanse onderzoekers van de Universiteit van Portland in het gezaghebbende New England Journal of Medicine concludeerden dat de e-sigaret vijftien keer zo kankerverwekkend bleek als tabak. Bij oververhitting - de onderzoekers hadden het gebruikelijke voltage opgeschroefd van 3 op tot 5 - kwam het schadelijke formaldehyde vrij.

Een storm van kritiek barstte los. Het Portland-onderzoek ging uit van een onrealistische uitgangssituatie. Extreme oververhitting bij een e-sigaret komt, zonder gesleutel aan de fabrieksinstellingen, nooit voor. Deskundigen vergeleken het met het braden van een kip: je laat ‘m eerst zwart worden en vervolgens concludeer je dat kip kankerverwekkend is. Ook KWF Kankerbestrijding schoof de Portland-studie terzijde als niet adequaat.

Toch blijft de vraag: hoe veilig is die e-sigaret nu eigenlijk? Het was een van de hete hangijzers op het driedaagse Europese rookcongres van de SRNT (Society for Research on Nicotine and Tobacco), dat vorige week in het Mecc werd gehouden - voor het eerst in Nederland. Aanwezig waren wetenschappers en beleidsmakers uit meer dan dertig landen.

Niet welkom waren de tabaksfabrikanten. Philip Morris cum suis hadden zich allemaal aangemeld maar kregen nul op het rekest. "Voor de fabrikanten zijn deze congressen hoogst interessant vanwege de laatste stand van zaken in de wetenschap", zegt prof. Onno van Schayck, die de bijeenkomst samen met zijn collega-hoogleraar Marc Willemsen op poten had gezet. "Ze doen echt alles om binnen te komen. We hebben enkele dagen vóór het congres nog een verdachte naam van de lijst geschrapt. Dat doen we omdat de industrie steeds weer handig aan de haal weet te gaan met wetenschappelijke kennis. Ze verdraaien uitkomsten en gebruiken die bij het lobbywerk."

Chroom

In het Verenigd Koninkrijk is de e-sigaret dezer dagen ruimschoots in het nieuws. De Britse Ann McNeill, hoogleraar tabaksverslaving in het National Centre for Tobacco Control Studies, bespreekt een rapport waarin staat dat de e-sigaret 95 procent minder schadelijk is dan tabak. Een “game-changer in public health”, zei ze tegen BBC News. Nu gaan elk jaar 80 duizend Engelsen dood aan roken. Als iedereen was overgestapt op een e-sigaret, had dat vierduizend doden gescheeld.

In Engeland is de elektronische sigaret bezig aan een opmerkelijke opmars. Tweeënhalf miljoen Engelsen zijn al overstag . Er gaan zelfs stemmen op om kosten te vergoeden via de zorgverzekeraar. McNeill, ook aanwezig in het Mecc, zou de e-sigaret aan iedereen aanraden die overweegt om te stoppen.

Dat zou Van Schayck dus niet doen, zegt hij stellig. “Ik vind dat ze in Engeland veel te snel concluderen dat de e-sigaret niet schadelijk is. Dat cijfer van 95 procent is wat mij betreft gebaseerd op drijfzand. Het is een uitspraak van een clubje experts, dat ook nog eens banden heeft met producenten van e-sigaretten. Mijn grootste bezwaar is dat we geen flauw idee hebben van de gevolgen op de lange termijn. Net zat ik bij een lezing over metalen in e-sigaretten: lood, chroom, zilver, tin, nikkel. Daar is nog nauwelijks onderzoek naar gedaan. Misschien zeggen we over een paar jaar dat veiligheid niet in het geding is. Zou kunnen, maar we weten het op dit moment gewoon niet. Daarom raad ik nu iedereen aan om te stoppen met een nicotinepleister, –kauwgum of andere goedgekeurde middelen. Daarvan weten we dat ze veilig zijn. Ik adviseer huisartsen om terughoudend te zijn met het propageren van e-sigaretten.”

In Nederland gaat de e-sigaret nog niet als zoete broodjes over de toonbank, maar stel dat dat wel gaat gebeuren, zegt Van Schayck. “Dan lopen we het gevaar, na jaren van ontmoediging, dat roken weer normaal wordt. Dat is precies wat tabaksfabrikanten willen. Je ziet nu al dat ze de e-sigaret inlijven. Het is voor hen een kans om een respectabele industrietak te worden. En wie weet, effent de e-sigaret, populair onder jongeren, de weg naar tabaksverslaving. Daar weten we ook nog weinig van. Op het congres is het verschil in houding tussen Nederland en Engeland voelbaar. Wij zijn echt een stuk voorzichtiger.”

De UM-wetenschappers zijn niet de enigen die hameren op terughoudendheid, zoals twee weken geleden beschreven in een artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG). Ook de British Medical Association zet vraagtekens bij de veiligheid, met name de wisselende kwaliteit van de verschillende producten. De regering van Wales is bang dat roken weer business as usual wordt. 

Pioniersfase

Ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) ontdekte dat de gezondheidsrisico’s hoger waren dan verwacht. In maart publiceerde het RIVM een rapport daarover. “De e-sigaret is weliswaar minder ongezond dan tabak”, zegt wetenschappelijk medewerker Wouter Visser, een van de sprekers. “Maar de ingrediënten in de damp zijn schadelijker dan we dachten. Zelfs kanker was niet uit te sluiten. Dat verbaasde ons.”

Een probleem is de wildgroei van bestanddelen. Het RIVM onderzocht 183 vloeistoffen (bestaande uit nicotine plus smaakstof) van 26 merken. “Waar we van opkeken, is dat de informatie op het pakje niet altijd klopt met de inhoud. Het nicotinegehalte in de vloeistoffen is soms hoger, soms lager. Dat is zorgelijk. Het lijkt me een taak voor de fabrikant om dat op te lossen. We hebben het rapport naar de Voedsel- en Warenautoriteit gestuurd en ik weet dat ze het goed hebben gelezen. De waarden verschilden tussen cartridges in één en hetzelfde doosje. Een enkele vloeistof was beduidend schadelijker dan de rest vanwege tabak-specifieke nitrosamines. Maar goed, nog steeds minder schadelijk dan sigaretten.”   

Waar het aan ontbreekt, zijn testmethodes, zegt Visser.  “Er is geen standaardtest voor e-sigaretten. Bij het RIVM moesten we ons eigen apparaat bouwen om de producten met elkaar te vergelijken. Zo gaat het vaak, de regels volgen pas achteraf. Maar goed, de e-sigaret bestaat inmiddels een jaar of tien, dus wat mij betreft is de pioniersfase voorbij.”

Na Vissers lezing kwam uit de zaal de vraag: bleek uit het RIVM-onderzoek ook dat e-sigaretten 95 procent minder schadelijk zijn dan tabak? “Nee, dat valt volgens mij moeilijk te kwantificeren, mede vanwege de vele verschillende merken, vloeistoffen en componenten. Je vergelijkt al snel appels met peren.”

Overdosis

Niet alles draaide op het congres om de e-sigaret. Ook om stoppen met behulp van smartphone-apps, nationale rookverboden, ontmoedigingsprogramma’s op scholen, de rol van erfelijkheid, en nog veel meer.

Zo ook de vraag: lukt stoppen met roken minder goed als mensen depressief zijn? Anders dan vaak wordt gedacht, zo blijkt uit een Fins onderzoek, zijn deze patiënten gemotiveerder om te stoppen dan gezonde rokers. Al is het verschil klein. Een probleem is wel, zegt Tellervo Korhonen, onderzoeker aan de Universiteit van Helsinki, dat mensen met een depressie minder zelfvertrouwen hebben. Diegenen die het toch lukt, blijken niet meer klachten te rapporteren, zoals weleens wordt verondersteld. Integendeel: ze voelen zich geestelijk gezonder.

Hardnekkiger zijn de psychiatrische patiënten die permanent in instellingen verblijven. In sommige klinieken in Australië – in Nederland is dat niet veel anders - rookt 90 procent van de patiënten, zegt onderzoeker Renee Bittoun van de Universiteit van Sydney. Het is ook een bron van ergernis en conflict tussen patiënten en staf en de staf onderling. Wel of niet geoorloofd, brandvlekken, et cetera.

“Een pakje sigaretten kost tegenwoordig in Australië 25 dollar. Dat is voor veel mensen een reden om te stoppen, maar voor patiënten geldt nog iets anders: ze moeten het gevoel hebben dat ze het aankunnen.”

Bittoun liet de patiënten vrolijk roken maar gaf ze ondertussen nicotinepleisters en –kauwgum (gratis in Australië). Nee, deze combinatie is niet gevaarlijk, en leidt niet tot een overdosis, zoals velen denken. Wat er wel gebeurt, is dat het rookgedrag verandert, de hunkering neemt af. Na twee jaar rookte niemand meer in de bewuste kliniek, zegt Bittoun. En de staf? Die bleek ineens een kwart meer tijd over te hebben voor nuttiger zaken dan rookaangelegenheden.

‘Worst practises’

Australië loopt internationaal voorop in de strijd tegen roken.  Van de volwassenen rookt slechts 13 procent, nog maar de helft van het aantal in de jaren tachtig. De prijs opschroeven – 25 dollar dus - lijkt een maatregel die zijn vruchten afwerpt. In de Australische deelstaat Tasmanië ligt zelfs een wetsvoorstel op tafel om een algeheel rookverbod in te stellen voor iedereen die na 2000 is geboren.

In Nederland is het aantal rokers in de afgelopen jaren gedaald maar nog steeds steekt een kwart van de volwassenen regelmatig een sigaret op. Het rookbeleid schiet dan ook ernstig tekort, zo bleek op het congres uit een vergelijkende analyse tussen vijftien landen. Nederland bungelde onderaan de lijst qua aantallen rokers die nadenken over de gezondheidsschade voor henzelf (22 procent) of voor anderen (9 procent). Ook hebben relatief weinig Nederlanders in de smiezen dat roken longkanker, hartziekten en beroerte kan veroorzaken.

Dat is overigens niets nieuws. Op een congres in 2012 noemde Marc Willemsen, UM-hoogleraar tabaksontmoediging, de periode van 1978 tot 1994 de Happy Tobacco Years voor de tabaksindustrie, die toen in Nederland onbekommerd haar gang kon gaan. Een dieptepunt volgens Willemsen belichaamde de huidige minister Schippers, die het rookverbod in haar maiden speech “een heilloze weg” noemde. Op hetzelfde congres werd Nederland vergeleken met China, dat uitblonk in worst practises. Het plaatste waarschuwingen op de achterkant van sigarettenpakjes. In het Engels.

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: