Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

"De tijd van verwennerij is voorbij"

"De tijd van verwennerij is voorbij"

Photographer:Fotograaf: Uit de expositie Mieljaar, Maastricht 1955-2015, Centre Céramique

Mini-conferentie over ‘grensstad Maastricht’ 1815-2015

MAASTRICHT. Maastricht was ooit een vestingstad. Op zichzelf aangewezen en naar binnen gekeerd. Zelfs toen de muren werden gesloopt aan het eind van de negentiende eeuw werd de stad niet opener. Het had niet de allure van een provinciehoofdstad, klinkt het tijdens een mini-conferentie afgelopen zondag in Centre Céramique.

Er was eens een kapelaan in Maastricht: Jan Hendrik Wijnen. Aan het einde van de 19e eeuw beklaagde hij zich in het lokale Maastrichtse krantje over kinderarbeid in de aardewerkfabriek van Petrus Regout. Wijnen wist waar hij over sprak, hij werkte in de Matthiasparochie dicht bij de fabriek en de arbeiderswoningen in het Boschstraatkwartier. Hoewel het in Nederland bij wet verboden was om kinderen jonger dan twaalf jaar te laten werken, trok Regout zich er weinig van aan.
Kapelaan Wijnen deed zijn beklag: hij vond het belachelijk dat Regout zich niet hoefde te houden aan de wet. Het was een opmerkelijke zet van Wijnen, want wie haalde het in zijn hoofd om openlijk kritiek te leveren op grootindustrieel Regout die voor werkgelegenheid in de provinciehoofdstad zorgde? Het kwam hem duur te staan. Het volk eiste dat Wijnen in een open brief schreef dat zijn kritiek niet zo was bedoeld. En zo geschiedde.
Een paar jaar later liet Wijnen opnieuw van zich horen in een lokale brochure. Weer uitte hij kritiek op Regout. En weer was het huis te klein. Zoiets deed je niet, vonden de Maastrichtenaren. Wijnen moest de stad verlaten.

Status aparte
Jos Perry, historicus aan de Universiteit Maastricht, die bovenstaand verhaal levendig vertelt, wil maar zeggen: Maastricht was dan geen vestingstad meer sinds 1867 en had alle ambities om de blik naar buiten te richten, maar deed het niet. Haagse wetten golden niet voor Maastrichtenaren. “Maastricht claimde een status aparte”, zegt Perry. “Het aantal ‘gemengde’ huwelijken liep terug, men trouwde met het ‘eigen volk’. Het aardewerk van Regout ging de hele wereld over, maar die andere wereld bestond niet voor Maastrichtenaren.”
Dat Maastricht het niet zo ‘had’ op Den Haag, is al veel eerder te zien in de geschiedenis, blijkt uit het betoog van Lita Wiggers, directeur van het Regionaal Historisch Centrum Limburg. België kwam in 1830 in opstand kwam tegen de Nederlandse koning omdat het land onafhankelijk wilde worden. En bijna heel Limburg wilde zich bij de Belgen aansluiten, ook de Maastrichtenaren. Toch was er een provinciaal commandant, Dibbets, in Maastricht die de bevolking dwong hem te volgen en de stad behield voor Nederland. Maastricht werd vervolgens met wantrouwen bekeken door de rest van Nederland, en vice versa.

Berghmans-sociëteit
De latere katholieke signatuur, van 1890 tot 1940, maakte van Maastricht opnieuw “een fort”, zegt Perry. “Maastricht was een klein Rome. De katholieke emancipatie bracht beperkingen met zich mee. Je leerde lezen, maar mocht niet zelf de boeken uitkiezen. Je kon naar de film, maar die ging eerst door de katholieke filmkeuring. Je mocht stemmen, maar alleen op nummer één van de katholieke partij. Je mocht doorleren, maar de route was bepaald.” Voor bisschoppen en andere geestelijken was er groot respect, weet Perry.
Maar vanaf de jaren zestig verloren de katholieken steeds meer autoriteit. Er kwamen gemengde klassen op de scholen, de jongerencultuur kwam op, de radio en later televisie deden hun intrede, er kwam een nieuwe generatie kunstenaars. De Berghmans-sociëteit aan de Bredestraat (het gebouw staat er nog steeds) was een beruchte jongerensoos. Het stond in de jaren zestig zelfs in de top drie van alternatieve jongerencentra in Nederland. Perry: “Maastricht leek een Nederlandse stad te zijn geworden.”

Achtste medische faculteit
De jaren zestig waren de speelse en opgewekte jaren, zegt Joop van den Berg, emeritus hoogleraar aan de UM. Maar het kende ook een keerzijde: de klassieke arbeidsintensieve industrie trok weg, er kwamen meer kantoren, meer auto’s. De stad werd groter, verloedering lag op de loer.  “Toch brachten de jaren tachtig onverwacht herstel.” Maastricht heeft zich net als Den Bosch, Zwolle, Groningen en Arnhem als middelgrote stad weten te manifesteren, vindt Van den Berg, met alle musea, muziekfaciliteiten en hoge bebouwingsdichtheid.
Het grootste geschenk noemt hij de komst van de achtste medische faculteit. In 1974 startten hier de eerste geneeskundestudenten, ruim twee jaar voor de officiële oprichting van de Rijksuniversiteit Limburg. Het toenmalig kabinet besloot mee te gaan in de komst van een nieuwe geneeskundeopleiding om de provincie Limburg nieuwe kansen te bieden, als compensatie voor de mijnsluitingen.
Van den Berg vindt dat Maastricht “onevenredig sterk” heeft geprofiteerd van belangrijke politieke keuzes in Den Haag. Vandaar zijn uitdrukking: “verwende stad. Het had veel meer voor de hand gelegen als Geleen, Heerlen en Brunssum gecompenseerd waren, want daar was de nood het hoogst na de sluiting van de mijnen.” De topconferentie van 1991 waar het Verdrag van Maastricht uit is voortgevloeid is eveneens van “verregaande betekenis” geweest voor de naamsbekendheid, zeker internationaal.
Maastricht noemt hij “het München van Nederland, een luxueuze stad”. De tijd van verwennerij is voorbij, vindt Van den Berg. “De stad hoeft niet meer haar handje open te houden voor nationale steun”. De stad is op zichzelf aangewezen, op eigen ondernemerschap en eigen bestuurskracht. De stad moet kijken naar de eigen zwaktes en sterke punten en heeft verplichtingen ten aanzien van de euregio, maar ook de andere twee gebieden in Limburg: Heerlen en Sittard. “En ook al zijn we formeel geen culturele hoofdstad van Europa, we moeten zorgen dat we het materieel wel zijn."

Het Nederlands Koninkrijk bestaat 200 jaar (in 1815 riep Willem I het Koninkrijk der Nederlanden uit). De afgelopen twee jaar werd dit gevierd in heel Nederland. Zaterdag 26 september wordt de viering afgesloten met een nationaal evenement in Amsterdam. In Maastricht nam men afgelopen zondag in Centre Céramique alvast een voorschot met een mini-conferentie over ‘grensstad Maastricht’.

 
Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)