Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Voor 'worst practises', zie China. En Nederland

Voor 'worst practises', zie China. En Nederland

Photographer:Fotograaf: Oud-minister Borst, aanwezig in de zaal, wordt geprezen om haar antirookbeleid (fotograaf Bilbo Schickenberg)

Congres over rookverboden in verschillende landen

Wat kan Nederland leren van het buitenland over anti-rookbeleid? Op het internationale symposium over rookverboden, georganiseerd door onderzoeksinstituut Caphri, regende het goede adviezen. Niet zo moeilijk, want Nederland doet het abominabel slecht. In sommige opzichten net zo beroerd als China dat waarschuwingen - met opzet - op de achterkant van sigarettenpakjes plaatst.

Het is 10 oktober. In de Karl Dittrichzaal (Bonnefantenstraat 2) hebben zich zo'n zestig bezoekers verzameld. Niet bijzonder veel, maar wel degenen die ertoe doen: directeuren van de Hartstichting, KWF Kankerbestrijding, Astma Fonds, afgevaardigden van het ministerie van Volksgezondheid, antirookclub Stivoro, Trimbos Instituut, de Maastrichtse en buitenlandse hoogleraren, en niet te vergeten: de oud-minister van Volksgezondheid, Els Borst. De tabaksindustrie is niet uitgenodigd ("de argumenten van de industrie zijn bekend").

Borst was een van de weinige politici (D66) die in de jaren negentig het ontmoedigingsbeleid stevig ter hand nam, zegt Marc Willemsen, UM-hoogleraar tabaksontmoediging, die een beknopt historisch overzicht geeft van de droevige Nederlandse situatie. De periode van 1978 tot 1994 noemt hij zelfs de Happy Tobacco Years voor de tabaksindustrie, die toen onbekommerd haar gang kon gaan. Nederland is dan de tweede grootste tabaksproducent wereldwijd. Een dieptepunt volgens Willemsen belichaamt de huidige minister Schippers, die het rookverbod in haar maiden speech “een heiloze weg” noemde. Later noemt iemand de Nederlandse minister “een ramp” en daar is iedereen het mee eens.

Het eerste land dat een algeheel rookverbod instelde was Ierland, in 2004. Mede vanwege de sterke pubcultuur hield iedereen zijn hart vast maar het pakte goed uit. Mede omdat de Ierse overheid geen uitzonderingen duldde. Twee jaar later gaf Spanje het verkeerde voorbeeld, zegt de tweede spreker Esteve Fernández van de Universiteit van Barcelona. "De regering bereidde eerst een strenge tabakswet voor maar die is er nooit gekomen. Het rookverbod beperkte zich tot de werkvloer, publieke gebouwen en het openbaar vervoer en gold dus niet voor restaurants en kleine cafés. In 85 procent van de kleine bars stonden de asbakken op tafel, precies zoals de industrie het wilde. Deze variant deed opgeld als het Spaanse model."

De onderzoeksgroep van Fernández liet het er niet bij zitten en publiceerde aan de lopende band om aan te tonen dat een algeheel rookverbod nodig was. De onderzoekers maten de grote hoeveelheid nicotinedeeltjes in de lucht in de horeca in tegenstelling tot die op de rookvrije werkplek, benadrukten de gezondheidsschade van meeroken, en toonden aan dat de meerderheid van de Spanjaarden achter een algeheel verbod stond.

"We gaven veel ruchtbaarheid aan de uitkomsten, zochten steun bij sleutelfiguren in de media en de politiek, en droegen bij aan publieksacties met onder meer spelers van Barcelona. Het grote voordeel dat wij hadden in vergelijking met jullie (Nederlanders, red.) was een coöperatieve minister-president, die eind 2010 de daad bij het woord voegde en een algeheel verbod afkondigde. Nu mag er in de Spaanse horeca nergens meer gerookt worden, evenmin in en rond ziekenhuizen en op schoolpleinen. Alleen nog in gevangenissen, psychiatrische instellingen en in eenderde van de hotelkamers."

Toch is waakzaamheid geboden, zegt Fernández. "Het is belangrijk om het verbod in stand te houden. Op dit moment liggen er plannen om in de casino’s in Madrid roken weer toe te staan. Ook zien we in deze tijden van crisis dat veel ex-rokers terugvallen. De industrie heeft bovendien goedkope merken geïntroduceerd. Drie jaar geleden, vóór het algehele verbod, rookte 29 procent van de bevolking. Het is nu wachten op de nieuwste cijfers. "

Spanje had nog een bijkomend probleem: alle afzonderlijke regio's dienden het rookverbod goed te keuren. Dat is ook in Duitsland het geval, maar bij de oosterburen heeft dat tot versplinterde wetgeving geleid. In de ene staat pafte men vrolijk door in kleine cafés (omdat het mocht of omdat er niet gecontroleerd werd), in de andere niet. Anders dan misschien verwacht is Beieren, daar waar elk jaar het Oktoberfest losbarst, de enige rookvrije deelstaat van het land - al knijpt men tijdens het Oktoberfest een oogje dicht.

Het was in november 2009 dat de inwoners van Beieren zich in een referendum uitspraken voor een totaal rookverbod. Binnen twee weken verzamelde men 1,3 miljoen handtekeningen. De lage drempel om een referendum uit te schrijven is een van de redenen voor het geslaagde beleid in Beieren, zegt Ute Mons, onderzoeker bij het Deutsches Krebsforschungszentrum. “Bovendien steunden de artsen en politici de rookvrije plannen, en dat is cruciaal.”

Oud-minister Borst steekt haar hand op: “In Europa hield Duitsland rookverboden lange tijd tegen met het argument dat het slecht was voor de werkgelegenheid.”

Dat is een argument dat men vaker uit de kast haalt maar nergens op slaat, zegt de volgende spreker vastberaden. “Het blijkt althans nooit uit onderzoek.” Aan het woord is Geoffrey Fong van de Universiteit van Waterloo in Canada, die een samenwerkingsverband heeft opgericht dat zich uitstrekt over twintig landen en waaraan 70 onderzoekers meewerken. Dit zogeheten ITC Project evalueert de effecten van nationaal tabaksontmoedigingsbeleid.

Het land dat volgens Fong z’n zaken het best op orde heeft, is het Himalaya-staatje Bhutan dat de verkoop van tabak heeft verboden. Worst practices, zogezegd, ziet Fong in China. “Dat land is verschrikkelijk. Het plaatst waarschuwingen op de achterkant van de pakjes, in het Engels. Van de Chinezen die de waarschuwingen zien, snapt 90 procent niet wat er staat.” In China is de overheid tevens tabaksproducent en verdient dus stevig aan de verkoop van sigaretten.

Nederland doet het in sommige opzichten niet veel beter, zegt hij en vliegt van tabel naar tabel. “Hier denken net zo weinig mensen als in China dat sigarettenrook slecht is voor anderen. Ook zijn relatief weinig Nederlanders er zich van bewust dat meeroken longkanker veroorzaakt.” Soms doet Nederland het slechter dan iedereen, inclusief China: nergens is het percentage rokers dat weleens nadenkt over de eigen gezondheidsschade, lager dan hier. Slechts 18 procent, in Thailand - om maar eens wat te noemen – is dat 65 procent.

Wie roken wil ontmoedigen, belandt in een politiek gevecht met de tabaksindustrie. “De fabrikanten liegen en bedriegen erop los. Ik weet nog dat ze het algeheel rookverbod ontraadden omdat mensen dan thuis meer zouden roken. Terwijl in Ierland al lang en breed was gebleken dat het aantal huishoudens waar werd gerookt, na invoering van het verbod was gedaald met 5 procent. Daarom is wetenschappelijk bewijs zo belangrijk. Combineer dat met een goede campagne en je ziet progressie op alle fronten. Het geeft politici tegelijk de moed om te doen wat goed is.”

Bovendien, zegt Fong, en daar is iedereen het over eens, werkt alleen een algeheel verbod. Zonder uitzonderingen. Je moet gedisciplineerd zijn, niets toegeven, anders ondermijnt het de hele wetgeving. Net als een gat in jullie dijken, hoe klein ook. Dan zeggen jullie ook niet: ‘Laat maar zitten, het is maar een klein gat.’”

 

De overheid verzuimde om het rookverbod uit te leggen

Het belangrijkste doel van een rookverbod is niet-rokers beschermen, meeroken uitbannen. De meeste studies richten zich dan ook op niet-rokers. Gera Nagelhout, onderzoeker bij onderzoeksinstituut Caphri, pakte het anders aan en onderzocht het effect van de verboden op rokers. Dat deed ze in haar onderzoek waarop ze op 10 oktober, na het congres, cum laude promoveerde.

“Als je met behulp van een verbod rokers kunt laten stoppen, is de gezondheidswinst het grootst. Het aantal niet-rokers groeit, waardoor er meer draagvlak ontstaat voor een rookvrije omgeving. Dat vergemakkelijkt dan weer de invoering van hogere accijnzen of stoppen-met-roken-subsidie. Zie het als een vliegwieleffect.”

In Ierland was dat effect goed zichtbaar, zegt Nagelhout, die tevens een baan heeft bij het expertisecentrum voor tabakspreventie Stivoro. “Na het rookverbod steeg het aantal rokers dat zich achter een verbod schaarde. Ze ervoeren hoe prettig een rookvrije omgeving kan zijn. Ook stopte een aantal van hen, niet zo heel veel, maar toch. Ierland geldt als de gouden standaard. Van meet af aan heeft het land een algeheel verbod ingevoerd, zonder uitzonderingen, zonder rookruimtes in cafés bijvoorbeeld. Ook heeft de overheid er een goede campagne op poten gezet waarin ze goed uitlegde waarom een verbod zinvol is.”

Nederland (en Duitsland) heeft laten zien hoe het niet moet. Los van de gefaseerde, belabberde invoering is nooit uitgelegd waarom een verbod nodig is. “Er is één Postbus 51-spotje geweest waarin een man verkleed als een sigaret een café wordt uitgeschopt. Met de simpele boodschap: rokers zijn niet meer welkom in de horeca. Niets over passief roken, over niet-rokers ontzien. Rokers blijven achter met een gevoel dat ze in een hoek gedreven en gepest worden. Ze begrijpen de reden van invoering niet. Ze denken dat de gezondheidsschade voor niet-rokers wel meevalt, uitlaatgassen zijn per slot ook schadelijk.”

Nederland was in 2002 een van de eerste landen in Europa met waarschuwingen op sigarettenpakjes en in 2004 met de rookvrije werkplek, maar daarna heeft de overheid de kantjes ervan af gelopen. “Het horecaverbod werd, denk ik, beschouwd als een verplichting als gevolg van ondertekening van internationale verdragen. Als de overheid er echt werk van had gemaakt, had ze de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie gevolgd, een soort handleiding voor  hoe je een rookverbod invoert, met uitleg dus.”

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: