Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Tranen bij een onvoldoende

Tranen bij een onvoldoende

Pocketfilosofie

Gespreksstof nodig voor feestjes en familiediners? Behoefte aan persoonlijke ontwikkeling? In deze rubriek bespreken we kleine boeken van grote filosofen, die je tussen de onderwijsgroepen door kunt lezen. Deze week Sartre over het magische nut van emoties.

Filosofie, politiek, literatuur, journalistiek, literaire kritiek, reportages, theater, liedteksten, radioprogramma’s en film. Al deze disciplines werden meesterlijk beoefend door de in slobbertrui gehulde, Gauloises rokende Fransman Jean-Paul Sartre. Wereldberoemd werd hij om zijn relatie met Simone de Beauvoir en bovenal om zijn existentialisme.

In tegenstelling tot andere filosofische stromingen staat bij het existentialisme niet de kennis centraal, maar de individuele ervaring van de mens. In eerste instantie bestaat hij, pas daarna definieert hij zichzelf, en wel via zijn daden en zijn keuzes. De mens is dus het product van zijn eigen keuzes en moet daarom zijn leven vormgeven.

In 1939 publiceerde Sartre een vernieuwend boekje met als titel Magie en Emotie. Dit werk gaat uit van een fenomenologische benadering van emoties, in tegenstelling tot de psychologen van zijn tijd ziet hij emoties niet als feiten maar als verschijnselen die bestudeerd moeten worden.

In Sartre’s emotie-theorie zijn emoties geen passieve, subjectieve reacties op iets dat zich voordoet in een objectieve werkelijkheid. Een emotie ontstaat als het bewustzijn een bepaalde situatie niet of moeilijk aankan. Je hebt een onvoldoende gehaald voor een belangrijk paper en barst in tranen uit. Op dat moment ben je alleen maar bezig met huilen en denk je niet meer aan die onvoldoende. Het huilen, dat wordt het enig werkelijke.

Met andere woorden: als de werkelijkheid te beklemmend wordt, dan transformeren we die als het ware. Een magisch proces volgens Sartre, waarbij het individu de complexe realiteit omtovert tot een eenvoudige, bijvoorbeeld de act van het huilen. De uitbarsting van emotie is dan geen verstoring van gedrag, maar noodzakelijk om weer grip op de omgeving te krijgen.

Het nawoord van deze druk, geschreven door de vorig jaar overleden psychoanalyticus Louis Tas, die de geïnteresseerde lezer een eind op weg helpt. Belangrijk bij dit soort werken is vaak enige kennis van het omliggende debat: Op wie reageert – in dit geval - Sartre? En: Welke implicaties heeft dit werk gehad? Tas neemt de lezer aan de hand en geeft antwoord op deze vragen.

Dat het nawoord niet veel korter is dat Sartre’s essay is geen overbodige luxe. Want Sartre mag dan een vloeiende pen hebben als het gaat om romans en toneelstukken, zijn filosofie is af en toe behoorlijk droog. Wanneer Sartre zelf zijn filosofie met voorbeelden onderbouwt, zien we gelukkig weer een glimp van de begenadigde literator.

Iris Fraikin

 

 

Jean-Paul Sartre

Magie en Emotie

Amsterdam: Boom, 2009

103 p. €9,95

 

De serie Pocketfilosofie verschijnt eens in de drie weken en bespreekt de reeks Kleine Klassieken van Uitgeverij Boom

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)