Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Omstanders zijn niet neutraal

Omstanders zijn niet neutraal

Verplichte literatuur

Wie: Fred Grünfeld, universitair hoofddocent internationale betrekkingen

Boek: De stad van het geluk, Elie Wiesel

Voor wie: UCM- en rechtenstudenten

“Dat was hier, in dezelfde oude synagoge. Ja, nu herinner ik het mij. Op een zaterdag. De politie had alle joden van de stad bijeen gedreven. De plaats voor gebeden en stille overpeinzing was een spoorwegstation geworden waar men gescheiden werd, waar men afscheid nam. (…) Toen opeens zag ik hem. Een gezicht achter het raam aan de overkant. (…) Hij is niet pro-joods en niet anti-joods: alleen maar een toeschouwer, dat is alles.”

Elie Wiesel is een Joodse schrijver die in 1928 werd geboren in Sighet, Roemenië. In 1944 werd hij met zijn familie gedeporteerd naar Auschwitz. Wiesel herinnert zich de deportatie als de dag van gisteren, zoals blijkt uit bovenstaand citaat uit De stad van het geluk. Elie Wiesel overleefde Auschwitz en schreef achttien jaar later dit boek waarin een jongeman Michael teruggaat naar zijn geboortedorp. Hij gaat op bezoek bij de spectator, de omstander die zag hoe hij en zijn familie werden weggevoerd en niets deed.

Het boek zou een autobiografie kunnen zijn, maar is het niet, benadrukt Fred Grünfeld, van huis uit politicoloog en werkzaam aan de rechtenfaculteit. Wiesel keerde namelijk pas ná deze uitgave voor het eerst naar Sighet terug.

De stad van het geluk is Grünfelds favoriete boek. Hij citeert eruit in lesmateriaal voor Maastrichtse College- en rechtenstudenten die een blok over de schending van mensenrechten volgen, in door hem geschreven vakliteratuur én in het boek Evoking Genocide waarin wetenschappers en activisten, en zo ook Grünfeld, uit de doeken doen welk boek, kunstwerk of film van grote invloed is geweest op hun onderzoeksterrein.

Waarom is het een aanrader? Grünfeld: “Je hebt daders, slachtoffers en omstanders. De rol van de omstander is heel lastig. Daders kun je haten, met slachtoffers kun je medelijden hebben, maar hoe zit het met die derde partij? Studenten leren dat de omstander niet neutraal is. Het is iemand die het opneemt voor het slachtoffer en dus redder is. Of juist iemand die toekijkt zonder zich er mee te bemoeien, min of meer zijn goedkeuring geeft en op die manier vreselijke dingen laat gebeuren.”In De stad van het geluk zoekt hoofdfiguur Michael de man op die tijdens de oorlog alleen maar toekeek vanachter zijn raam terwijl de Joden werden bijeengedreven op het marktplein. “Michael knoopt een gesprek aan. Hij minacht de man. Haat duidt nog op iets van een persoonlijke relatie; minachting is veel erger.”

Volgens Grünfeld hoeven omstanders overigens geen individuen te zijn, maar kan het ook gaan om groepen, zoals een vereniging, een kerk, of een vakbeweging. In grote conflicten met genocide als in Rwanda of Darfur zal er ook worden gekeken naar de rol van politici, staten en internationale organisaties als de Verenigde Naties.

 

In deze rubriek bevelen docenten een roman aan die een ander licht werpt op het vakgebied dan de studieboeken

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)