Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Alles, echt alles had in een gewone strafzaak tot geen enkel probleem geleid”

“Alles, echt alles had in een gewone strafzaak tot geen enkel probleem geleid”

Photographer:Fotograaf: Stock Exchange

Maastrichtse juristen over proces Geert Wilders

Zelden roept een rechtszaak zo veel controverse op als die van Geert Wilders. Grote woorden (“de rechtsstaat is in gevaar”) worden niet geschuwd, en de hete lampen van de media maken het er allemaal niet minder op. Hoe kijken Maastrichtse rechtsgeleerden naar de kwestie?

 

Voor wie door de bomen het bos niet meer ziet: Geert Wilders wordt door het Openbaar Ministerie vervolgd wegens haatzaaien, groepsbelediging en discriminatie, dit op instigatie van het Amsterdamse gerechtshof dat het OM in 2009 opdracht gaf tot vervolging over te gaan. Een van de rechters van dat hof was Tom Schalken. Vorige week werd bekend dat Schalken afgelopen mei tijdens een dineetje van debatgezelschap Vertigo met een van Wilders’ getuigen, de arabist Hans Jansen, heeft gesproken over de zaak. Advocaat Bram Moszkowicz sprak van mogelijke beïnvloeding en wilde Jansen hierover in de rechtszaal horen, maar de rechtbank wees dat af. Daarop wraakte Moszkowicz de rechtbank, na een eerdere mislukte poging daartoe, en deze keer met succes. Er komen nieuwe rechters, het hele proces moet over.

 

Krankzinnig

“Die Schalken had nooit met een getuige mogen praten, nóóit! Hij is gek geworden, echt krankzinnig om dat te doen.” Hoofddocent bij de vakgroep strafrecht en criminologie en bovendien voormalig vice-president van de rechtbank in Maastricht, Fokke Fernhout, laat via een verre telefoon uit Indonesië weten hoe hij erover denkt. “Het proces heeft nu wel een vreemde wending gekregen. Ik heb de uitspraak bestudeerd waarin gezegd werd dat Hans Jansen niet nu maar eventueel later gehoord zou worden, en één ding is heel duidelijk: zo’n formulering wordt alleen gebezigd als er een vrijspraak aankomt. Dan is het dus nogal riskant van Moszkowicz om te wraken: de kans is niet denkbeeldig dat een rechtbank in nieuwe samenstelling Wilders wèl zal veroordelen.

“Wat betreft contacten met getuigen buiten de rechtszaal: dat ligt ontzettend gevoelig. Erop inpraten om een bepaalde visie over te brengen, daar moet iedereen zich van onthouden, je mag de waarheidsvinding niet beïnvloeden. Let wel, het OM hoort getuigen en beïnvloedt ze daarmee uiteraard ook, maar officieel kan het niet. En als je als advocaat van te voren contact hebt met een getuige word je zo ongeveer vermóórd door het OM. Dus wat die Schalken deed is krankzinnig, hij moet weten dat het niet kan. Dat het hof waar Schalken deel van uitmaakte de beschikking al had gegeven maakt niet uit. Om even te illustreren hoe gevoelig het ligt: een paar jaar geleden was ik zijdelings betrokken bij een strafzaak en heb toen telefonisch aan getuigen uitgelegd wat ze konden verwachten, welke rechten ze hadden enzovoorts. Die gesprekken zijn getapt door de politie en voor ik het wist werd ik opgeroepen om me in de rechtszaal te verantwoorden. Het leek bijna of ik verdachte was. Echt, Schalken had zich verre van dat etentje moeten houden.”

 

Heisa

Hoogleraar strafrecht (en plaatsvervangend rechter) Taru Spronken ziet dat anders: “Een etentje met zo’n debatgezelschap is helemaal niet erg. Er zijn wel meer van die clubs waar in besloten kring over actuele thema’s wordt gesproken. In Amsterdam heb je de ‘criminalistenclub’, met rechters, officieren van justitie, advocaten, politiemensen. Iedereen spreekt vrijuit, het blijft binnen de vier muren. Dat Jansen het nu zelf naar buiten heeft gebracht is wat anders.

“Alles, echt alles wat hier gebeurt, had in een gewone strafzaak tot geen enkel probleem geleid. De eerste keer dat Moszkowicz probeerde te wraken was omdat de rechter een opmerking maakte over het feit dat Wilders gebruik zou maken van zijn zwijgrecht. In een normale zaak gebeurt dat gewoon, dan probeert een rechter iemand alsnog aan de praat te krijgen. De tweede kwestie, dat de rechter begrip toonde voor iemand in de zaal die Fitna niet wilde zien, dat stelt helemaal niks voor, dat is heel begrijpelijk. En de derde affaire, dat getuige-deskundige Jansen niet gehoord werd, nou, zoiets levert in een normale strafzaak echt geen wraking op. Het is ook de vraag of het een weigering was, de rechtbank hield het in beraad en zo nodig zou het later wel gebeuren. Wrakingsverzoeken heb je aan de lopende band als getuigenverhoren niet worden toegestaan, en ze worden aan de lopende band afgewezen.

“Kijk, als rechters een foute beslissing nemen is de gewone gang van zaken dat je in hoger beroep gaat, niet dat je ze wraakt. Voor dat laatste moet er sprake zijn van een schijn van vooringenomenheid, en die zie ik hier echt niet.

“Ik vind dus niet dat deze rechters iets fout hebben gedaan. Wat je wel kunt zeggen is dat ze niet goed aangevoeld hebben wat voor heisa dit proces teweeg zou brengen. Er zit natuurlijk een politieke kant aan, en dan kun je je beter wat voorzichtiger uitdrukken, de dingen nèt even anders zeggen. Je weet ook van te voren dat deze verdediging overal een punt van maakt, dus geef ze geen stok om de hond te slaan, zou ik zeggen.”

Over de effecten op de rechtsstaat en het respect voor de rechtspraak is Spronken minder optimistisch. “Er is tegenwoordig veel hypegedoe, alles wordt gigantisch opgeblazen, ook door de media. Het hele mechanisme van politiek en recht, wie gelooft er nog in? Vandaag is er een incident en morgen moet er dan al nieuwe wetgeving zijn. Een figuur als Wilders gijzelt iedereen. Het probleem is dat fatsoen heel weerloos staat tegenover het onfatsoen.”

 

Gevaarlijk

Aalt Willem Heringa is hoogleraar staatsrecht en daarnaast decaan van de rechtenfaculteit. Ook hij maakt zich zorgen over de sfeer die rond het proces Wilders is gegroeid, en vooral over de uitspraken van Wilders naar aanleiding van het proces.

Heringa: “Als verdachte mag je boos zijn op je rechters. Verdachten vinden sowieso over het algemeen dat ze moeten worden vrijgesproken. Maar Wilders treedt daarnaast op als politicus en zegt dan dat hij er begrip voor kan opbrengen als straks anderhalf of twee miljoen mensen de bijl in de rechtsstaat zetten wanneer hij niet wordt vrijgesproken. Dat is nogal wat. Dat is gevaarlijk. Je mag zeggen dat de rechter iets fout doet, maar je moet ermee oppassen. Voor een parlementariër geldt dat hij lid is van de wetgevende macht. Als je vindt dat iets niet strafbaar moet zijn, moet je de wet veranderen. En als je daar dan geen meerderheid voor krijgt, tja, dan kun je nog de rechter niet verwijten dat hij de wet toepast. Dat is zijn taak namelijk. Maar het is een lastig evenwicht, tussen de wetgevende en de rechtsprekende macht.

“Natuurlijk maken rechters fouten, maar daar is het hoger beroep voor, het systeem is wat dat betreft zelfreinigend. Dat geldt ook voor wraking, de uitspraak van de Amsterdamse wrakingskamer bewijst juist dat het systeem werkt.

“Als er geen respect meer is voor wat de rechter doet, en je kunt het bij wijze van spreken alleen afdwingen door politiegezag, is er een probleem. Dat werkt niet. Onze acceptatie is belangrijk, je gaat er van uit dat rechterlijke uitspraken door de burger worden geïnternaliseerd. Wat Wilders allemaal over zijn rechters zegt, doet daar geen goed aan.

“Van de week was er een uitzending van Pauw&Witteman, met Moszkowicz en zijn confrère Gerard Spong. Die zei dat Wilders God op zijn blote knieën mocht danken dat we hier een rechtsstaat hebben waarin hij kan zeggen wat hij wil. Ik was het geheel met Spong eens. Overigens vind ik wel dat dit proces eigenlijk niet gehouden had moeten worden. Ik ben voor een ruim bereik van de vrijheid van meningsuiting, ik vind dat mensen veel moeten kunnen zeggen. Dat destijds Janmaat veroordeeld werd, dat had ook al niet gemoeten.”

 

Wammes Bos

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)