Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Het is flauwekul dat publicatiedruk fraude in de hand werkt”

“Het is flauwekul dat publicatiedruk fraude in de hand werkt”

Photographer:Fotograaf: StockXchng

UM-onderzoekers verbijsterd over Tilburgse fraudezaak

De Tilburgse hoogleraar sociale psychologie Diederik Stapel overtrad fundamentele regels van wetenschappelijk onderzoek door zelf data te verzinnen. Maastrichtse psychologen die hem kennen, reageren met verbijstering. Gebeurt er aan de UM ook wel eens wat onoorbaars? Rector Gerard Mols: “Niet van deze aard, al weet je dat nooit helemaal zeker. Had je deze vraag twee weken geleden aan mijn Tilburgse collega gesteld, dan was zijn antwoord ook ‘nee’ geweest.”

Sociaal-psycholoog Nanne de Vries kent de Tilburgse prof. Diederik Stapel als vriend en collega. Stapel was bovendien een student van De Vries aan de Universiteit van Amsterdam. “Deze man is zo getalenteerd, heeft zoveel publicaties op zijn naam dat je er koud van wordt. Uit zijn promotieonderzoek volgden al elf internationale publicaties. Het is ook iemand met visie, overredingskracht, charisma. Het rectoraat lag voor hem in het verschiet. Weet ik zeker. Ik vraag me af hoe hij zich voelt. Het is hoe dan ook een persoonlijk drama.”

Vorig jaar, toen Stapel decaan werd, vertrouwde hij De Vries toe dat hij een stapje wilde terug doen. “Dat hij moe was van het vele produceren, dat hij blij was dat dat nu even niet meer hoefde. Waarom hij data verzon, snap ik werkelijk niet. Te meer omdat hij al vele streepjes op zijn kolf had. Het lijkt wel alsof hij niet meer kon stoppen, alsof hij verslaafd was.”

Dat dit niet eerder opgemerkt is, verbaast De Vries niet. “Als ik een dataset aan collega’s laat zien, dan vragen die echt niet naar de namen en telefoonnummers van de respondenten. Laat staan dat collega’s die mensen gaan bellen om hun antwoorden te controleren. Het houdt een keer op natuurlijk.”

Komt dit soort fraude ook aan de UM voor? Rector Gerard Mols: “Nee, al weet je dat nooit helemaal zeker. Had je deze vraag twee weken geleden aan mijn Tilburgse collega gesteld, dan was zijn antwoord ook ‘nee’ geweest. Maar deze zaak is buitengewoon ernstig. Het gaat niet om een verkeerd citaat of het overschrijven van een alinea, we hebben het hier over het verzinnen van data.” Kan de Regeling Wetenschappelijke Integriteit van de UM, die in 2007 in het leven is geroepen, dit soort zaken voorkomen? “Nee, nooit. De strafwet die zegt dat je niemand van het leven mag beroven, is ook niet afdoende. Er worden toch moorden gepleegd. Uitsluiten kun je het dus nooit, maar je mag wel verwachten dat wetenschappers kritisch zijn ten opzichte van elkaar: waar komen de data vandaan, is dit onderzoek reproduceerbaar, welke methode is er gebruikt?” Zaak is daarom dat de UM goede, kritische onderzoekers aanneemt, vindt Mols. En als het misgaat (“Ik heb de afgelopen drie jaar in totaal vier of vijf klachten zien passeren. Vier waren ongegrond, een klacht loopt nog ”), dan moet er een draaiboek klaarliggen.

Moeten we niet terug naar de tijd dat een wetenschapper minder werd afgerekend op het aantal publicaties? “Dat vind ik al heel lang. We moeten veel meer letten op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Ik heb liever dat iemand één keer in de twee jaar komt met een artikel dat een echte bijdrage levert aan de wetenschap, dan al die surveys, overzichten en artikelen waarin opinies van anderen worden herkauwd. Daar moeten we vanaf.”

Emeritus hoogleraar Theo van Boven is sinds 2007 de vertrouwenspersoon Wetenschappelijke Integriteit aan de UM. Zijn verslag over de afgelopen jaren wordt binnenkort besproken in het college van decanen. “Ik krijg een à twee klachten per jaar op mijn bureau. Ik onderzoek of er sprake is van schending van de wetenschappelijke integriteit, adviseer vervolgens het college van bestuur. Dat kan een sanctie opleggen. Het gaat om incidentele gevallen. Een ging over mogelijk plagiaat, een ander over het onzorgvuldig omgaan met wetenschappelijke gegevens. Soms kunnen mensen niet door één deur en worden persoonlijke grieven uitgevochten in naam van schending van de wetenschappelijke integriteit. De klachten waren niet in alle gevallen ongegrond, maar tot een officiële berisping is het niet gekomen. Een persoon was – onder geweldige druk, de publicatie moest er komen - slordig omgegaan met data. De onderzoeker in kwestie betuigde spijt, erkende dat hij niet behoorlijk had gehandeld. Geef je dan een officiële berisping dan berokken je ernstige schade aan de carrière. Nee, diegene werkt hier niet meer, hij is zelf vertrokken. Vaak zijn de arbeidsverhoudingen al verstoord.”

“Het is de vraag of de regeling Wetenschappelijk Integriteit voldoende waarborg biedt. Het is altijd reactief, achteraf, terwijl je zou moeten nadenken hoe je dit kunt voorkomen. Zijn er structurele zaken aan de hand? Hoe onafhankelijk is bijvoorbeeld onderzoek dat wordt gefinancierd door de industrie en bedrijfsleven? Dat vind ik onderwerp voor een discussie in bredere kring. Misschien komen we tot de conclusie dat er voldoende waarborgen zijn, maar dat weet ik niet.”

“Ongelooflijk, dat is het eerste wat ik dacht toen ik het hoorde”, zegt Harald Merckelbach, hoogleraar experimentele psychologie. “Ik ken Stapel als een aardige, slimme man, ik kwam hem wel eens tegen op congressen. En het tweede wat ik dacht: wat triest voor zijn vrouw en kinderen.”

Hoe lang en in welke omvang Stapel fraudeerde, zal de KNAW-commissie Levelt in kaart brengen. Dat Tilburgse aio’s of postdoc’s niet meteen aan de bel trokken, snapt Merckelbach. “Als jonge onderzoeker verkeer je in een afhankelijkheidsrelatie. Het vereist veel moed om de verdenking van fraude bij de rector op tafel te leggen. En wat collega-onderzoekers betreft, je vertrouwt elkaar. Ik neem niet alle uitkomsten van coauteurs klakkeloos over, maar ik ga ook niet alle data checken. Ik heb één keer meegemaakt dat ik het niet vertrouwde. Het ging om een onderzoeker die het niet zo nauw nam met de selectie van data. Ik heb dat toen gemeld bij de vertrouwenspersoon Wetenschappelijke Integriteit van de UM.”

Werkt de publicatiedruk fraude in de hand? “Flauwekul. Neem me niet kwalijk, maar onderzoekers hebben toch echt een aangenaam leven, lesgeven aan studenten, mooi onderzoek doen. Het zijn de ambitieuze types, die binnen een paar jaar hoogleraar willen worden, die zichzelf een dergelijke druk opleggen. Als er al een les kan worden getrokken uit deze affaire, dan is het dat we luchtiger moeten omgaan met de publicatienorm, dat het niet gaat om de hoeveelheid artikelen die iemand publiceert maar om zijn of haar bijdrage aan het vakgebied. Controle-onderzoek leidt misschien niet tot een publicatie maar is natuurlijk wel heel waardevol.”

Merckelbach zegt dat hij nu, na de affaire Stapel, voorzichtiger is. “Hoewel ik meestal publiceer met mensen voor wie ik mijn hand in het vuur steek, die zelf een kast vol mislukte replicatieonderzoeken hebben en hypotheses die niet uitkwamen. De mislukte studies zijn overigens interessant, omdat die vaak het begin vormen van nieuwe ideeën. Ik vind dat je onderzoekers daarnaar moet vragen op sollicitatiegesprekken of tijdens presentaties bij NWO.”

De Maastrichtse em. professor fysiologie Rob Reneman was van 1996 tot ’99 vicepresident van de KNAW, daarna tot 2002 president: “Wat er met deze Stapel is gebeurd is heel slecht. Gefabriceerde data, dat is ongelooflijk verwerpelijk. Ik snap alleen niet dat niemand het zag. In de natuur- en levenswetenschappen werk je nooit alleen, je bent altijd minimaal met z’n tweeën. Ik vind wel dat mensen onderzoeksresultaten veel te snel naar buiten brengen, ook de pers kun je dat verwijten. Voordat er een wetenschappelijke peer reviewed publicatie is geweest staat het al in de krant, zoals nu met dat vleesetersonderzoek.”

Reneman hoort in KNAW-kringen “dat jonge mensen rond Stapel zenuwachtig worden: is hun onderzoek nu ook verdacht? Een promotie die al tot in de details geregeld was, zou afgeblazen zijn uit voorzorg, de promovendus voelde zich niet meer zeker. Dat is dramatisch.”

Reneman heeft zelf aan de UM – hij was oprichter en eerste directeur van onderzoeksinstituut Carim – ook kwesties meegemaakt. “We hadden hier eens iemand, een passant gelukkig, die experimenten deed, te mooi om waar te zijn. Niemand heeft ze ooit kunnen reproduceren. En zo’n anderhalf jaar geleden nog was hier een buitenlandse die we hebben weggestuurd omdat haar experimenten tot verdachte conclusies leidden; als je ze overdeed kwam er iets heel anders uit. Het artikel daarover is toen teruggetrokken.”

Dat Stapel bezweken zou zijn onder de publicatiedruk van het huidige wetenschapsklimaat gelooft hij niet zo: “Dat geldt meer voor de jongeren, deze man was al gevestigd.”

Maar prof. Albert Scherpbier, decaan van de FHML, is dat niet met hem eens. “Ook ouderen voelen die druk nog. Het is iets verslavends, ik kijk zelf ook regelmatig in PubMed waar ik sta.”

Scherpbier kent Stapel persoonlijk en prijkt als een der coauteurs samen met Stapel op een recente publicatie. Hij grijnst: “Dat kan geen problemen opleveren, wij hebben daarvoor zelf de data aangeleverd, die hebben we ook nog. Het betrof toen een promotieonderzoek, daar is dus niets mee aan de hand.”

Reneman tenslotte wijst op een ander element in de huidige wetenschapscultuur dat de moraal wel eens wat losser kan maken: collega’s zijn concurrenten geworden. “De competitie in de wetenschap is toegenomen. Vroeger werkten we met z’n allen samen, nu zit je met een aantal onderzoekers op een kamer en concurreer je om de veni’s, vidi’s en vici’s. In die sfeer wil je wel eens een punt verzetten, een significantie veranderen.”

 

 

 

Wammes Bos, Riki Janssen, Maurice Timmermans

Promotie uitgesteld wegens Stapel

De Universiteit van Tilburg stelt een promotie tot nader order uit. De promovendus was mede begeleid door de frauderende hoogleraar Diederik Stapel en gebruikte ook deels diens data.

“In goed overleg is besloten tot uitstel van de promotie, omdat niet zeker is of het proefschrift in de huidige vorm geschikt is om op te promoveren”, aldus de universiteit. Zij wil het oordeel van de commissie-Levelt afwachten. Die doet onderzoek naar de fraude en moet bepalen welke data wel en niet te vertrouwen zijn.

Het proefschrift was al goedgekeurd door een promotiecommissie. De plechtigheid zou op 7 oktober plaatsvinden.

HOP

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)