Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Wantrouwen is dodelijk voor de democratie”

“Wantrouwen is dodelijk voor de democratie”

Photographer:Fotograaf: simonegolob.nl

KNAW-onderzoeksagenda

De KNAW heeft een agenda van 50 belangrijke onderzoeksvragen. Elke week leggen wij een UM-wetenschapper een vraag voor. Deze keer: Nico Baakman, politicoloog, die antwoorden geeft op de vraag: Verkeert de representatieve democratie in een legitimiteitscrisis?

Nico Baakman, universitair docent politicologie bij de Faculty of Arts and Social Sciences: “Legitimiteitscrisis is een groot woord. Maar er is wel iets mis, er is iets aan het schuiven. Niet in de structuur: de parlementaire democratie en de rechtsstaat zijn niet echt omstreden. Maar des te meer in de politieke cultuur. Het komt neer op drie trefwoorden: angst, wantrouwen en het ontlopen van verantwoordelijkheid. Eerst de angst. Die leeft in brede kringen in de samenleving. Angst voor terrorisme, voor aanslagen, voor enge immigranten. Dat heeft tot gevolg dat mensen steeds meer bereid zijn om hun rechten op te geven als de staat ze veiligheid garandeert. Het is het aloude idee van Hobbes: als eenieder van ons alle rechten heeft slaan we elkaar de hersens in, dus geeft de burger rechten op en krijgt in ruil daarvoor de bescherming van de staat. Die ‘Hobbesiaanse ruil’ vindt nu in versterkte mate plaats. Veiligheid staat voorop, de burgerrechten komen op de tweede plaats, op Schiphol kijken de camera’s tot in je onderbroek.

“Dan het wantrouwen jegens de politiek. Je had natuurlijk altijd al mensen die ‘die lui in Den Haag’ allemaal baantjesjagers en zakkenvullers vonden, maar die groep is met de opkomst van Pim Fortuyn en Geert Wilders nog nooit zo groot geweest. Terwijl ons stelsel alleen maar kan functioneren als er vertrouwen is; zo niet, dan schudt het op zijn grondvesten.

“Het wantrouwen van de burger heeft een pendant bij de overheid: die vertrouwt de burger niet meer. De burger is a priori een fraudeur, iemand die de belastingen tilt. Daarnaast is er een derde element dat nu met de financiële crisis opspeelt: de overheid heeft zijn geloofwaardigheid verloren, grote investeerders geloven niet meer dat overheden doen wat ze zeggen. Als bijvoorbeeld de Europese Unie zich aan haar eigen regels had gehouden, hadden Griekenland en Italië de euro niet gehad.

“Het derde probleem is het ontlopen van verantwoordelijkheid binnen de overheid. Ook dat is aan de orde van de dag. Er gaat iets fout, maar niemand heeft iets verkeerd gedaan. Zeker 8000 doden in Srebrenica en de Nederlandse regering ‘kon er niets aan doen’. Een belangrijk oud-politicus als Wim Deetman, lid van de Raad van State, had privé verschillende lagere overheden geadviseerd en overtrad daarmee regels maar ‘hij kende die niet’. Zoiets als de Carrington-doctrine is helaas geen leidraad. Die is genoemd naar de Britse minister die aftrad vanwege een misstand op zijn terrein onder het motto ‘ik wist het niet maar ik had het moeten weten’. Als dat niet meer de norm is, heb je geen enkele druk op de ambtelijke organisatie om zich een beetje fatsoenlijk te gedragen.

“De remedie? Meer integriteit bij de overheid. Gooi bijvoorbeeld de benoemingsprocedures open. Alle hogere functies gaan nu door de zeef van de huidige politieke elite, iemand anders komt er niet tussen. Dat zou al veel helpen.”

 

 

Wammes Bos

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)