Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Liefde en het verraderlijke leven van alledag

Liefde en het verraderlijke leven van alledag

Photographer:Fotograaf: Stock Xchange

Studium Generale-lezing van filosoof Wilhelm Schmid

Volgende week is het weer zover: Valentijnsdag, de jaarlijkse ode aan de liefde. Maar wat is liefde eigenlijk? En waarom gaat het zo vaak mis? Op verzoek van Studium Generale houdt de Duitse filosoof Wilhelm Schmid op 8 maart de lezing De herontdekking van de liefde.

De wolf, agressief en veeleisend, nadert de giraffe en vraagt: "Hou je van me?"

"Nee, op dit moment niet", antwoordt de giraffe, een gevoelig en ruimhartig dier.

"Wat?", reageert de wolf onthutst. "Hou je niet van me?"

"Lieve wolf", zucht de giraffe. "Ik bedoel alleen maar nu niet. Vraag me over vijf minuten nog maar een keer."

Met deze dialoog illustreerde de Amerikaanse psycholoog Marshall Rosenberg dat liefde niet iets is wat voortdurend beschikbaar is. Het is goed dat geliefden dat beseffen, zegt ook de Duitse filosoof Wilhelm Schmid, want liefde stikt als ze alleen maar liefde moet zijn. Ze is veeleer als een golf die aanrolt en zich weer terugtrekt. Ze gedijt bij contrasten, bij de gewichtloosheid van een zoen en bij de zwaartekracht van een slopende ruzie.

Dat schrijft Schmid in zijn vorig jaar vertaalde boek De herontdekking van de liefde (2010), waaraan hij zeven jaar heeft gewerkt. In de boekhandel zal men het boek niet in het rek van de esoterie of zelfhulp treffen maar in de schappen van de filosofie. Net vóór Schopenauer, om maar eens een zwaargewicht te noemen. De erotiek komt aan bod maar ook macht, trouw, overgave, verraad, het zelf, en dat steeds op meerdere niveaus: het lichaam, de ziel en de geest. Het is geen Jip en Janneke-taal maar voor een geïnteresseerde leek is het goed te behappen. Wat opvalt - en soms vermoeit - zijn de vele opsommingen: acht soorten van dit, vijf redenen voor dat, zes eigenschappen zus, drie oorzaken zo.

Schmid begint bij het begin: wat is liefde eigenlijk? En laat verschillende antwoorden de revue passeren maar geen enkele bevredigt. Liefde is zachtmoedigheid - maar waarom toont ze dan zo vaak een agressief gezicht? Harmonie - vanwaar dan al die wanklanken? Lichtheid, losheid - waarom kost het dan zoveel arbeid en inspanning? Liefde is gewoon liefde. Zelfs dat niet, want ook haat is erin verweven. Kortom, besluit Schmid, liefde is net als 'ziel' of 'god' ongrijpbaar. Misschien teleurstellend voor wie een spitsvondige omschrijving verwachtte maar het is niet anders: liefde is alles wat we onder liefde verstaan. Of preciezer: "een betrekking van toewending en toegenegenheid van iemand tot iets of iemand."

Zonder twijfel is de 'fraaiste bijzaak ter wereld' wat Schmid betreft de hoofdzaak. "Van de geboorte tot de dood omgeeft ze en ketent ze iedere man en vrouw, of laat ze haar afwezigheid voelen." Niets is fascinerender. Waarom? Omdat er niets is dat dieper kan teleurstellen, zegt Schmid.

In onze tijd, met ruim 32 duizend echtscheidingen alleen al in Nederland in 2010, lijkt de liefde meer dan eens op een slagveld. Soms sneuvelt ze omdat ze op gespannen voet komt te staan met de (individualistische) hang naar vrijheid, soms bezwijkt ze onder het gewicht van overspannen verwachtingen. Met minder dan de Grote, Ware, Zuivere Romantiek neemt menigeen geen genoegen. Na de verliefdheid, wanneer de liefde met al haar verplichtingen en fricties geleefd moet worden , volgt de kater.

De liefde opnieuw uitvinden betekent haar laten ademen, betoogt Schmid. Liefde hoeft zich niet elke dag te bewijzen. Ze voltrekt zich niet in de filmische hoogtepunten maar in de momenten die dramaturgisch niets opleveren, in het dagelijks leven. Het is goed om dat in te calculeren, zegt de Duitser, om teleurstelllingen, verbittering en le fin te voorkomen. Het leven van alledag, met zijn eeuwige herhaling, kan juist een baken van bestendigheid zijn in een wereld die voortdurend in beweging is.

Maar pas op! Het mag zo lijken dat er in het leven van opstaan, werken, eten, televisie kijken en slapengaan niets gebeurt, maar dat is schijn. "In periodes waarin het zwijgen tussen twee mensen het dagelijkse leven beheerst, spreken de stemmen in hun innerlijk des te luider." Ongemerkt kunnen frustraties groeien, de hartstochten doven, behoeften ontstaan. En ineens, de ander weet van niets, vliegen de verwijten over tafel.

Ruimte om te ademen ontstaat ook als geliefden niet louter de aandacht op elkaar richten maar ook op zichzelf, een thema dat Schmid uitgebreid beschreef in zijn boek Mit sich selbst befreundet sein (2004) - vertaald als Handboek voor de levenskunst. Inzicht in en zorg voor zichzelf maken zelfverzekerder en vergemakkelijken het samenleven met anderen. Al was het maar dat je "anderen van de last bevrijdt om te moeten gaan met een ik dat niet met zichzelf kan omgaan".

 

Maurice Timmermans

Een gewild schrijver én spreker

Wilhelm Schmid (1953) volgde niet het gebaande academische pad. Als tiener koos hij voor een opleiding tot letterzetter en tekende daarna voor vier jaar bij het Duitse leger. Pas op zijn 27e haalde hij in het Beierse Augsburg zijn middelbare schooldiploma en vertrok naar Berlijn om filosofie te studeren. Sinds 2004 is hij als bijzonder hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Ehrfurt.

Hoe te leven? Dat is de aloude vraag waar het oeuvre van Schmid om draait. Het antwoord: bewust leven. Schmid is aanhanger van de internationale stroming van de levenskunst, die een manier van leven voorstaat waarin mensen zichzelf onderzoeken, ontplooien en voor zichzelf zorgen. Ze ontwerpen hun leven als ware het een kunstwerk, om met de Franse wijsgeer Michel Foucault te spreken.

Van Schmids boeken, vertaald in vele talen, zijn een kleine half miljoen exemplaren over de toonbank gegaan. Ze dragen thema’s als zelfzorg, geluk, liefde. Schmid is ook een gewild spreker. Alleen al in maart geeft hij zes lezingen, onder meer in Nederland, Oostenrijk en China.

Hij woont al meer dan dertig jaar in Berlijn, is getrouwd en heeft vier kinderen.

De lezing (in het Duits) van filosoof Wilhelm Schmid over de herontdekking van de liefde is op donderdag 8 maart (20.00 uur) in de aula Minderbroedersberg. Toegang is gratis.

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)