Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

De hele dag door snaaien

De hele dag door snaaien

Photographer:Fotograaf: iStock

UM-hoogleraar gaat obesitas-trainingen ontwerpen

Aanleg, de omgeving, medische redenen, het kan bij obesitas allemaal een rol spelen. Toch draait het meestal om één ding: dikke mensen eten te veel. Iets wat steeds meer hulpverleners onderschrijven, maar hoe behandel je dat? Anita Jansen, hoogleraar experimentele klinische psychologie, heeft van NWO een subsidie ontvangen om trainingen samen te stellen.

Om te beginnen, de medische redenen. Jansen: “Patiënten wijten de extra kilo’s vaak aan de schildklier of andere lichamelijke oorzaken, mensen willen graag geloven dat het overgewicht het gevolg is van zoiets als de stofwisseling, maar dat geldt slechts in een paar procent van de gevallen.”

Dan de veranderde omgeving. “Het klopt natuurlijk dat er tegenwoordig op elke straathoek iets te snaaien valt. Maar niet iedereen is dik, dus het zal ook wel te maken hebben hoe je met die omgeving omgaat. En dat verschilt weer per persoon. Daarmee is overgewicht hoe dan ook een kwestie van gedrag.”

En van aanleg, roepen de zwaarlijvigen in koor. “Ja, de een is genetisch kwetsbaarder dan de ander, beaamt Jansen. “Maar dat is des te meer een reden om je gedrag, of beter, je levensstijl aan te passen. Ik geef weleens het voorbeeld van mensen die een genetische gevoeligheid hebben voor depressie. Dan is het toch ook niet van ‘jammer dan’. Deze mensen moeten zich juist wapenen tegen verleidingen.”

Maar hoe doe je dat? In de gezondheidszorg weet men zich eigenlijk geen raad met te dikke mensen. “Voor afvallen bestaat geen behandeling die werkt. Het is hartstikke moeilijk, vooral omdat je niet direct wordt beloond voor je inspanningen. Je houdt je verschrikkelijk in, terwijl het aan je lijn nog lang niet te zien is. De enige behandeling die lijkt te helpen is een maagoperatie, of dat nou een omleiding of een verkleining is, whatever. Mensen raken daarmee een hoop kilo’s kwijt.”

Toch is Jansen daar geen voorstander van. Ze noemt de operatie, met een verwijzing naar de weinig fijnzinnige hersenoperatie halverwege de 20e eeuw, de lobotomie van de 21e eeuw. “Het is een zware ingreep, 1 tot 3 procent van de mensen overlijdt. Echt een paardenmiddel, ook in die zin dat mensen nooit meer normaal kunnen eten, louter kleine hapjes. En niet iedereen valt veel af, vooral omdat de drang intact blijft. Dus dan worden er nog ‘geprakte calorieën’ gegeten en vette milkshakes gedronken.”

Zelfcontrole

Wat Jansen betreft is obesitas dus vooral een gedragsprobleem. Een interessante invalshoek, meent onderzoeksfinancier NWO, die de psychologiehoogleraar een kleine subsidie verstrekte van 40 duizend euro voor het project 'Leren om niet te eten'. Jansen gaat de kennis die haar ‘eetgroep’ de afgelopen jaren heeft verworven, omzetten in trainingen. De subsidie valt onder het kopje ‘Meerwaarde plus’, bedoeld om wetenschappelijke kennis te benutten in de praktijk.

“Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar de psychologie van obesitas. Onze eet-studies van de afgelopen jaren hebben één ding duidelijk gemaakt: er is een verband tussen obesitas en impulsiviteit. Mensen met overgewicht kunnen zich moeilijk inhouden en tasten sneller toe. Je moet dus proberen om ergens een rem in te bouwen, daarom is collega Chantal Nederkoorn de zogeheten inhibitietraining aan het voorbereiden. Die speelt zich af op een computer of op een dansmat, liefst dagelijks. Mensen moeten steeds op twee knoppen drukken of bepaalde danspassen maken, links dan wel rechts al naar gelang de positie van een figuur op een scherm. Maar zodra een geluid klinkt moeten ze juist niets doen. Op die manier ontwikkelen ze een rem en dat heeft effect: mensen blijken dan minder te eten. Nederkoorn heeft dat ook bij kinderen onderzocht die op dieet zijn. Hoe impulsiever ze zijn, hoe minder ze afvallen.”

Obesitaspatiënten blijken bovendien gevoelig voor onmiddellijke beloningen en kunnen hun verlangen dus moeilijk uitstellen. “Dat heeft te maken met het vermogen tot zelfcontrole. Ken je het beroemde experiment waarin kinderen alleen in een ruimte worden gelaten met een marshmallow? Ze mogen ‘m opeten maar als ze een paar minuten wachten krijgen ze er twee.”

Geen geschikt experiment voor obesitaspatiënten maar ze zullen wel gebaat zijn bij meer zelfbeheersing. En dat valt te trainen. Hoe? Door het werkgeheugen van mensen te verbeteren, want hoe ruimer dat werkgeheugen, hoe makkelijker mensen zichzelf kunnen beheersen. Onderzoeker Katrijn Houben heeft dat getest bij proefpersonen met een alcoholverslaving. “Elke dag kregen ze drie taken voorgeschoteld die hun geheugen versterkten. Na een maand konden ze makkelijker van de drank afblijven dan ervoor. Ik ben nu aan het testen of dat ook bij obesitaspatiënten werkt.” Amerikaanse toponderzoekers hebben al veel belangstelling getoond voor de training.

Of zelfcontrole zo’n belangrijke eigenschap is, onderzoekt Jansen nu ook in het project waarvoor ze vorig jaar een vici-subsidie van anderhalf miljoen ontving. “We volgen mensen die af willen vallen en kijken of impulsiviteit en het werkgeheugen goede voorspellers zijn voor het welslagen. Lukt het hen om veertig of vijftig kilo kwijt te raken?”

Morbide obesitas

De UM-psychologen werken aan een pakket van zeven trainingen, die beschreven worden in een werkboek en gedemonstreerd op film, dvd of app. Dit gebeurt in samenwerking met Riagg Maastricht en Mediview.

De behandelingen kunnen direct en breed worden toegepast in de (geestelijke) gezondheidszorg, waar veel behoefte bestaat aan deze trainingen. “Obesitas is een steeds groter probleem. Ik geef weleens lezingen voor hulpverleners en als het hierover gaat zit de zaal meestal vol. Ze erkennen meer en meer dat dikke mensen echt een eetprobleem hebben of, zoals ze zelf zeggen, de godganse dag lopen te ‘grazen’, van de ene snack naar de andere. Maar wat doe je hieraan, vragen hulpverleners zich af. Dan maar een maagverkleining!”

Binnenkort kunnen ze met de trainingen aan de gang. Er is één probleem: obesitas geldt officieel niet als een eetstoornis en wordt door verzekeraars in de geestelijke gezondheidszorg dus niet vergoed. “Ik vind dat dit wel moet gebeuren. Zeker als je ‘t hebt over morbide obesitas. Die mensen zijn eigenlijk zwaar verslaafd.”

 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)