Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Vissen in de wetenschap: sleepnet of werphengel

Vissen in de wetenschap: sleepnet of werphengel

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

In 1960 kwam ik als dienstplichtige terecht op het ministerie van Defensie. Ik diende als pas afgestudeerd socioloog  met een aantal collega’s uit verschillende disciplines omvangrijke surveys omtrent de meningen en gevoelens van vooral dienstplichtigen over hun diensttijd te ontwikkelen. Zulk onderzoek kon voor het eerst worden verricht met behulp van de voorlopers van de computer. Dat waren sorteermachines die zogenaamde ponskaarten ordenden. De resultaten werden traag en met veel storingen op grote vellen geprint. Toch werd de vooruitgang gevierd. Langzaam verdwenen de zalen vol ouderwets geschoold personeel dat jaren deed over het met de hand turven van formulieren. Eindelijk werd het mogelijk om te werken met Big Data. Zo kwamen wij jonge onderzoekers in het bezit van een bestand van tienduizend formulieren waarop dienstplichtigen berichtten over hun personalia en hun bereidheid een dienstverband met het leger aan te gaan. Zodoende konden wij ruim twintig gemeten variabelen (opleiding, woonplaats, godsdienst en dergelijke) correleren met elkaar en met de animo dienst te nemen. En jawel hoor, bijna alle variabelen hingen zwak met elkaar samen. Daar kon de afdeling werving, afgezien van het percentage dienstwilligen, weinig mee. Ik heb er veel van geleerd, onder andere hoe het Nederlandse volk van Vaals tot Den Helder is samengesteld.

In dezelfde tijd kwam het beeld op van big data als het vissen met een sleepnet. Met zo’n net haal je de zee leeg. Handig om te weten wat je allemaal tegenkomt. Soms stuit je op een ijzersterk verband of een vruchtbare hypothese. Daar heb je dan wel weer klein, maar fijn vervolgonderzoek voor nodig. In de vorm van een experiment. Hetzij in het laboratorium, hetzij in het ‘veld’ zelf, hetzij in de vorm van een gedacht experiment. Dan voldoet het sleepnet niet, maar valt de keuze op de werphengel. Je zoekt uit waar je wilt vissen en wat je daar wilt vangen. Spannend, maar vaak teleurstellend als de vis maar niet wil bijten.

De beeldspraak uit de visserij kwam bij me boven op de discussieavond, vorige week in de Aula aan de Minderbroedersberg, over replicaties in de wetenschap. In de zaal hoorde je hier en daar een sentiment anti experiment en pro big data ontstaan. De forumleden bleven ondanks allerlei bezwaren vooral kiezen voor het experiment. Als voorbeeld van methodestrijd is deze tegenstelling ongelukkig. Wetenschappelijk vissen op twee manieren zal elke storm doorstaan.

Hans Philipsen

Hans Philipsen is oud-rector van de Universiteit Maastricht

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: