“Wat is in hemelsnaam een Brexit?”

Prof. Jaap Bos over de klachtenlawine en dreigmails na het Finance-tentamen

15-02-2017

In 2015 brak de hel los toen prof. Jaap Bos het tentamen van het eerstejaars vak Finance had omgegooid. Bos is zelfs een paar weken niet op de faculteit geweest om agressieve studenten te ontlopen. Zo hoog lopen de gemoederen niet altijd op, maar het klagen lijkt de SBE-student wel in het bloed te zitten. In de jongste editie van het Finance-tentamen was het weer raak.

Op zijn deur hangt een tekening van een man met zijn handen in de lucht. Daaronder, in het Engels: Dunno. “Dat tempert hopelijk de verwachtingen van studenten”, zegt Bos, hoogleraar Banking and Finance bij de School of Business and Economics. Al lieten de gefrustreerde studenten, die na de gewraakte toets verhaal kwamen halen, zich er niet door afschrikken.

“Eén keer stormden ze met z’n tienen hier de werkkamer in. Ook ouders roerden zich, belden soms rechtstreeks naar onze decaan. Ik weet nog dat één stel, allebei hoogleraar, klaagde dat de vragen niet letterlijk in het studieboek terug te vinden waren. Ja, echt... In diezelfde tijd vroeg ik me op weg naar de fietsenstalling steeds af: ‘Zijn m’n banden vandaag leeg of niet?’ Ook omdat ik al enkele dreigmails had ontvangen in de trant van ‘doe iets met onze klachten of er staat wat te gebeuren’. En wat er op Facebook werd geroepen, daar lusten de honden echt geen brood van.”

Ondertussen draaide de geruchtenmachine op volle toeren. “Zeven op de tien studenten zouden zijn gezakt. Ik was ontslagen. En het tentamen was ter beoordeling naar Oxford gestuurd waar ze er gehakt van hadden gemaakt. Deze kolder maakt het er niet makkelijker op, ook niet omdat je een jaar later als docent met een achterstand begint. In het eerste blok was de spanning te snijden, studenten leken bang voor me.”

Paniek

Finance – een verplicht vak voor eerstejaars - heeft onder studenten de reputatie van een struikelvak. “Ze vinden het moeilijk, en menigeen staat ook nog eens onder hoge druk om het te halen. Het is het laatste vak van het eerste jaar, en dus voor sommigen de laatste kans om een negatief bindend studieadvies af te wenden. Anderen doen op de valreep nog een poging om het cijfergemiddelde op te krikken.”  

Dat verklaart voor een deel de heftigheid van de reacties maar er is meer aan de hand. Veel studenten “raakten volledig in paniek”, zegt Bos, “omdat ik het tentamen over een andere boeg had gegooid, wat ik van tevoren overigens uitgebreid heb aangekondigd”.

De aanleiding daarvoor was een gesprek met een student die teleurgesteld was over de SBE-tentamens, zegt Bos, die in 2013 de UM Onderwijsprijs won. “Iedereen zat volgens de jongen op study drive, een soort dropbox voor studiemateriaal, en bestudeerde vooral samenvattingen en oude tentamens, wat vaak voldoende was om te slagen. De vragen corresponderen meestal met de voorbeelden in het leerboek. Dus wat heb ik toen gedaan? Ik heb de voorbeelden geschrapt en de vragen – tachtig, multiple choice - in een fictief verhaal gegoten. Het ging over een keten van ijssalons, genaamd IceLovers, die vestigingen opende in Maastricht. Om studenten tegemoet te komen had ik minder rekenvragen opgenomen zodat niemand in tijdnood zou komen.”

Veel studenten schrokken zich dood, ze konden de vragen niet meer plaatsen. “Vaak passen docenten die licht aan maar zijn ze wel nog te herkennen. Ik wil mijn collega’s niet afvallen, maar in veel gevallen zijn het oude tentamenvragen. Sommige docenten vinden trouwens dat studenten die zeshonderd oude vragen uit hun hoofd leren de stof ook beheersen.”

Miskleun

De uitslag van het Finance-tentamen: vierhonderd eerstejaars van de twaalfhonderd eindigden met een onvoldoende. De klachten stroomden binnen, in totaal een paar honderd. Die bleken echter terug te voeren op een groep van slechts vijftig studenten. “Ik heb toen een brief op Eleum gepost waarin ik alles heb uitgelegd.”

Bos voelde zich gesteund door de faculteit en collega’s. De meesten staken hem een hart onder de riem en het bestuur probeerde de schade meteen te beperken. “Wat me wel opviel, was de aandacht voor zogenaamde objectieve cijfers. Er werd meteen een statistische analyse gemaakt van het tentamen om erachter te komen welke vragen goed en slecht scoorden. Niemand had oog voor de kwaliteit van de toets in zijn geheel. Ik heb collega’s gevraagd om er eens goed naar te kijken, om het eventueel te maken, maar dat heeft niemand gedaan. Het lijkt erop dat we elkaar niet echt de maat durven nemen als het om toetskwaliteit gaat. We beperken ons liever tot de evaluaties van studenten, wat mij betreft trouwens een onderwijskundige miskleun van jewelste. Het is van de gekke eigenlijk dat je een student meteen na het tentamen een evaluatie van het blok voorschotelt. Wie het tentamen goed heeft gemaakt, is natuurlijk tevreden, en wie een onvoldoende vreest, spuwt zijn gal in de evaluatie.”

Uiteindelijk heeft Bos veel positieve reacties van studenten gekregen. Ook een jaar later nog lieten ze hem weten dat ze het tentamen een van de beste vonden. “Misschien moeten we juist de toetsen waar nooit ophef over ontstaat eens kritisch onder de loep leggen.”

Rechtszaken

De vloed aan klachten passen volgens Bos in een klimaat waarin studenten worden beschouwd als klanten. Ze denken dat ze recht hebben op een diploma omdat ze collegegeld betalen. “Vergelijk het met een gym-abonnement, zoals een collega van me doet. Daarbij mag je gebruik maken van alle toestellen en faciliteiten en krijg je begeleiding. Maar niet de garantie dat je fit wordt. Dat moet jezelf doen. Te vaak zien studenten dat als een verantwoordelijkheid van de universiteit. Alsof de instelling per definitie steken laat vallen wanneer de student het niet redt.”

Tekenend voor de huidige sfeer: na het Finance-tentamen ontvingen de studenten een e-mail van een advocatenkantoor dat hen kon helpen om hun gelijk te halen, op no-cure-no-pay-basis. “Ook hebben we elke zomer wel een paar rechtszaken van studenten die voet bij stuk houden.”

Groepsklachten

Of de klachten bij SBE zijn toegenomen, is onduidelijk. In de wandelgangen hoort Erik de Regt, hoofd van de examencommissie, uiteenlopende geluiden. Groepsklachten, zoals in de Finance-affaire, komen vijf tot tien keer per jaar voor. Al wordt dat niet bijgehouden.

Studenten hebben nu eenmaal het recht om te klagen, zegt De Regt, en ja, soms loopt dat uit de hand. “Daar lijkt weinig aan te doen. Je mag het toetsresultaat niet naar beneden aanpassen en je kunt als faculteit geen geld vragen.  Tegelijk is de drempel voor de student laag.” Anders gezegd: nee heb je, ja kun je krijgen.

Om meer zicht te krijgen op het aantal klachten, heeft de faculteit een website ontworpen waar studenten hun klachten over examens kunnen indienen. Over deze ‘tool’ is echter discussie ontstaan, omdat klagen nu voor de student makkelijker zou zijn dan ooit.

Bos eist dat studenten de klacht handgeschreven afleveren op de eerste verdieping van het secretariaat van Finance. Tegelijk laat hij de consequenties zien van het gejeremieer. “Een student vroeg me destijds waar de tentamenuitslagen bleven. Dan leg ik uit dat het tijd kost als ik alle klagers een mail moet sturen. Tegelijk ben ik me ervan bewust dat het niet ten koste moet gaan van de hard werkende, intrinsiek gemotiveerde, zwijgende meerderheid die geen stennis maakt.”

Hawk-eye-systeem

Het zou ook schelen als docenten hun ervaringen onderling zouden bespreken. “In de afgelopen zes jaar is dat twee keer voorgekomen, voor zover ik weet. Hoe bouw jij je vak op? Hoe ziet de toets eruit? Hoe ga je om met klachten?”

In Denemarken kennen ze het hawk-eye-system, zegt Bos. “Daar krijg je bij aanvang van de studie  een beperkt aantal kaartjes waarmee je een klacht mag indienen. Blijkt die terecht, dan krijg je de kaart terug. Zo niet, dan heb je één gelegenheid minder om te klagen.”

Vorig jaar ontstond er weer ophef rond het Finance-tentamen, al liepen de emoties minder hoog op dan in 2015. De reden voor een deel van de klachten was niettemin schokkend. In één vraag stond een term die niet in het leerboek voorkwam en die sommige studenten – economiestudenten welteverstaan – niet kenden: Brexit.

 

Lees hier het nieuwsbericht over klagen aan de UM en hier de reacties van studenten op hun klaaggedrag

“Wat is in hemelsnaam een Brexit?”
Prof. Jaap Bos