UM-onderzoeker, nu hoogleraar, ontving wel degelijk frauduleuze betalingen

Intern onderzoek afgerond naar vermeende misstanden in universiteitsbedrijf VitaK

01-04-2020

MAASTRICHT. Het toezicht op de inmiddels failliete universitaire dochteronderneming VitaK had beter gekund. En ja, huidig hoogleraar Leon Schurgers, voorheen medewerker bij VitaK, was betrokken bij gesjoemel met valse facturen. Dat blijkt uit een feitenonderzoek van de Universiteit Maastricht naar aanleiding van artikelen in De Limburger en De Groene Amsterdammer, afgelopen zomer. De UM wijst erop dat ze de afgelopen jaren de regels heeft aangescherpt rondom commerciële activiteiten van wetenschappers en daar nog steeds mee bezig is.

 

In juni 2019 pakten De Groene en De Limburger uit met het nieuws dat twee onderzoekers van de Universiteit Maastricht zichzelf zouden hebben verrijkt via dochteronderneming VitaK. Het ging om Leon Schurgers, destijds medewerker van VitaK, inmiddels hoogleraar, en Cees Vermeer, oud-directeur van VitaK en emeritus professor. Vermeer richtte het bedrijf op in 2001, als onderdeel van de UM Holding, om het wetenschappelijk onderzoek rondom vitamine K te ‘valoriseren’ – om onder andere patenten te verkopen in ruil voor onderzoeksgeld. Schurgers had stage gelopen bij Vermeer, promoveerde bij hem en werd door hem gezien als zijn beoogd opvolger.


Misstanden
Volgens De Limburger en De Groene had Schurgers meer dan tien jaar geleden op illegale wijze 70 duizend euro op zijn privé-bankrekening ontvangen van het Noorse farmaciebedrijf NattoPharma, destijds de grootste klant van VitaK.
Daarnaast zouden er patenten zijn doorgeschoven naar een bedrijf waar vooral Schurgers flink aan zou hebben verdiend. Maar het zaakje stonk nog meer, concludeerden de journalisten. VitaK-directeur Vermeer zou antilichamen (eiwitten die gebruikt kunnen worden om de vitamine K-status te meten) aan een BV van Schurgers hebben overgedragen. En Vermeer kreeg een half miljoen euro aan bonus na zijn pensioen; met hulp van de universiteit zou hij het pensioenfonds om de tuin hebben geleid.

Het college van bestuur van de UM gaf na de publicatie haar juridische en financiële afdeling opdracht tot een reconstructie van de gebeurtenissen. Observant zag de resultaten in van het onderzoek dat een paar weken geleden werd afgerond en nu ter beoordeling ligt bij de Inspectie voor het Onderwijs. Dat Schurgers zich destijds schuldig heeft gemaakt aan fraude lijkt uit het onderzoek naar voren te komen. De UM en VitaK zijn daarbij overigens niet benadeeld, benadrukt men in het rapport.
De andere beschuldigingen waarover de journalisten schreven, betroffen géén misstanden, aldus de onderzoekers. Wel zijn er e-mailtjes tussen betrokkenen gevonden met ‘bedenkelijke ideeën’ om aan heffingen en inhoudingen te ontkomen. Verder wordt toegegeven dat het toezicht op VitaK onvoldoende kritisch was, waardoor er (een beeld van) belangenverstrengeling kon ontstaan.

Gestraft
Wat de beweerde fraude van Schurgers betreft: in 2008 ontdekt het Noorse farmaciebedrijf NattoPharma na intern accountantsonderzoek dat er illegale betalingen zijn gedaan aan VitaK-medewerker Schurgers. In het onderzoek van de UM wordt het beeld geschetst dat Schurgers dat geld als beloning zou hebben ontvangen voor zijn inzet. Een medewerker van NattoPharma zou fictieve facturen hebben opgesteld. Schurgers verzweeg destijds deze betalingen.

Is dit fraude? De oud-directie van VitaK betitelde het in ieder geval als zodanig. Toch wil het huidige college van bestuur dat woord niet in de mond nemen. Interimwoordvoerder Fons Elbersen: “Het is niet aangetoond dat Schurgers opzettelijk heeft willen misleiden. De betalingen waren frauduleus, maar hij niet. Het aannemen van die betalingen was wel onrechtmatig.” Het totaal ontvangen bedrag is onduidelijk; soms melden betrokkenen en documenten een bedrag van 66 duizend euro, een andere keer 70 duizend, dan weer 56 duizend.

Het toenmalig UM-bestuur (in elk geval Jo Ritzen, destijds voorzitter en als zodanig aandeelhouder van de UM Holding), Jan Cobbenhagen (directeur van de UM Holding) en Vermeer concluderen dat Schurgers fout zat, maar stuurden hem niet de laan uit. Hoogstwaarschijnlijk omdat hij wetenschappelijk en/of commercieel van grote waarde was voor VitaK. Wel werd hem in 2008 meegedeeld dat hij nooit meer directeur kan worden van het bedrijf en dat hij minimaal twee jaar geen salarisverhoging of extra periodieken krijgt. Ook mag hij – in elk geval de volgende twee jaar – geen hoogleraar worden.
Eind december 2017 is hij uiteindelijk toch benoemd tot professor in ‘de biochemie van vasculaire verkalking’ aan de faculteit Health, Medicine en Life sciences. Hij is dan acht jaar in vaste dienst van de universiteit (in 2009 parttime; in 2011 stapt hij fulltime over van VitaK naar de UM).

Incompleet dossier
Uit het feitenonderzoek blijkt dat het toenmalig bestuur van Carim, het onderzoeksinstituut van de UM waar Schurgers voor werkt, in het verleden wel degelijk vragen heeft gesteld over de fraudezaak. Ze wilden van André Postema, destijds vicevoorzitter van het college van bestuur, weten hoe hij dacht over een academische carrière van Schurgers bij de UM. Moesten ze hem die kans geven? Postema gaf groen licht.

Pijnlijk punt uit het intern onderzoek: de dubieuze voorgeschiedenis van Schurgers is op facultair niveau nooit in zijn personeelsdossier beland. Maar wie heeft dat weggelaten? Was er opzet in het spel? Daarover is geen duidelijkheid, maar de UM ziet het absoluut niet als een poging om een en ander onder het tapijt te vegen.
Het personeelsdossier van Schurgers was “in bepaalde opzichten onvolledig”, zegt interimwoordvoerder Elbersen, maar het college van bestuur verbindt daar geen gevolgen aan. Een onvolledig dossier “wil niet zeggen dat er verkeerde beslissingen zijn genomen”. Hij onderstreept dat Schurgers tot hoogleraar is benoemd “op basis van zijn wetenschappelijke prestaties”.

Schurgers zelf wil nu niet ingaan op de zaak.

Wat het bedrijf VitaK betreft: dat is op 23 oktober 2018 failliet gegaan. Momenteel is de zaak nog steeds onder beheer van een curator. Om die reden, blijkt uit het rapport, heeft de UM geen toegang tot het bedrijfsarchief. Het interne onderzoek heeft daardoor niet alle bronnen kunnen meewegen. Desondanks heeft de UM niet het idee dat het geschetste beeld onvolledig zou zijn.

Belangenverstrengeling
In haar reactie benadrukt de universiteit dat de zaak in perspectief gezien moet worden: tien jaar geleden zag de valorisatietak (de bedrijfsvoering van dochterondernemingen van de UM) er heel anders uit dan nu. Tegenwoordig worden bijvoorbeeld alle patenten ondergebracht in een patentfonds.

Volgens het college van bestuur is er al veel veranderd sinds deze casus speelde. Elbersen: “Het initiatief om dit [de commerciële activiteiten van wetenschappers] opnieuw tegen het licht te houden stamt al van voor de publicaties over deze zaak, als gebruikelijke stap in een continu proces van optimalisering. De ontwikkeling van de Brightlands-campussen is in dit opzicht veeleer te beschouwen als katalysator.”

Zo heeft de melding en registratie van nevenwerkzaamheden al de aandacht van het college van bestuur, maar kan daar nog steeds een verbeterslag in worden gemaakt. Hoe? Ten eerste door “het blijvend verhogen van de bewustwording”, aldus Elbersen, en ten tweede door “het verbeteren van de regelingen en het registratieproces”. Momenteel wordt er door externe deskundigen gewerkt aan een onderzoek om “ons te adviseren over het verder verbeteren van de manier waarop wij onze valorisatie-activiteiten vormgeven”. Die resultaten worden over een paar maanden verwacht.

UM-onderzoeker, nu hoogleraar, ontving wel degelijk frauduleuze betalingen
vitak
Auteur: Wendy Degens
Tags: fraude,vitak,schurgers,vermeer

Reacties

Janny Feiertag-Veldman

Goede morgen,
Het bedrijf VitaKruid (orthomoleculaire voedingssupplementen) geeft de indruk samen te werken met de Universiteit Maastricht. Omdat ik zeer geïnteresseerd ben in (orthomoleculaire) voeding en voedingsmiddelen als een effectief manier van ziektepreventie zoek ik informatie over deze onderzoeken. Ik kan echter geen informatie vinden over om welke onderzoeken of samenwerking het gaat.
Wellicht kunt u mij verder helpen?

Voeg reactie toe

privacy link