“Je probeert heel lang om erbij te horen, maar je wordt nooit een van hen”

Maastricht Young Academy: avond over ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in de wetenschap

01-12-2020

MAASTRICHT. Een rapport dat vol staat met ‘hij’ en ‘hem’ als het over een wetenschappelijk directeur gaat; vrouwelijke studenten die niet de diepte in gaan tijdens een onderwijsgroep uit angst om hun medestudenten te vervelen terwijl de mannen zonder enige schroom hun verhaal doen; na het krijgen van een nieuwe baan horen dat je die functie zeker kreeg omdat je een vrouw bent. Dat gelijkheid tussen mannen en vrouwen nog lang geen feit is, bleek ook afgelopen maandag weer tijdens een paneldiscussie van de Maastricht Young Academy.

Kleinere labs dan mannelijke collega’s, lager salaris, kleineren, pesten, uitschelden, het in twijfel trekken van competenties en seksuele intimidatie. Dat overkwam drie vrouwelijke wetenschappers die de hoofdrol spelen in de Amerikaanse documentaire Picture a Scientist uit 2020. Zij laten het er - soms na jaren van innerlijke strijd - niet bij zitten en vechten nu voor gelijke behandeling van mannen en vrouwen binnen de wetenschap. Uit liefde voor hun vak én voor de toekomst van hun kinderen. Afgelopen maandagavond organiseerde de Maastricht Young Academy (MYA) samen met Filmtheater Lumière een voorstelling en aansluitend een debat met drie Maastrichtse vrouwelijke hoogleraren: Lisa Brüggen (SBE), Pamela Habibovic (FHML) en Leo Köhler (FHML).

Wie bepaalt de regels?

Het is na negenen als de paneldiscussie begint in Lumière. Een handjevol belangstellenden zit in de zaal, de rest volgt de avond online. “Ik herken wel een paar zaken”, zegt Habibovic. Ze verwijst naar een opmerking van een van de hoofdrolspelers: ‘Je probeert heel lang om erbij te horen, maar je wordt nooit een van hen.’  Habibovic: “Wie bepaalt de regels in de wetenschap, wie bepaalt wat professioneel is? Dat zijn mannen. Soms doe je mee omdat je succesvol wil zijn, maar dat betekent tegelijkertijd dat ik als vrouwelijke wetenschapper niet altijd mezelf kan zijn.” Om even later te vervolgen: “Een vrouwelijk collega had een vergadering met alleen mannen. Toen ze binnenkwam hoorde ze hen praten over telefoons en auto’s. Zij zei: zullen we beginnen? Het commentaar van de mannelijke collega’s achteraf: ‘Ze weet niet hoe het hoort, hoe vergaderingen werken.’ In een team met ongeveer evenveel mannen en vrouwen zou dit niet gebeuren”, aldus Habibovic.

Boos

Lisa Brüggen: “Ik vond het emotioneel, maar ook inspirerend. Ik heb een paar zaken zelf meegemaakt en daar word ik nog steeds boos om.” Zij kreeg tijdens haar tenure track twee kinderen, haar onderwijstaak werd in die tijd niet kleiner, zodat ze twee jaar geen tijd had voor onderzoek. Aan het einde van de vijf jaar werden haar prestaties vergeleken met die van een postdoc zonder kinderen, met minder onderwijstaken en die er niet twee keer een paar maanden uit was geweest. “Ik vond dat zo oneerlijk, ik had het er helemaal mee gehad. Ik wilde stoppen. Maar mijn collega en rolmodel Gaby Odekerken (hoogleraar SBE, red.) zei: je hebt talent, probeer het, geef jezelf nog een jaar. Ik deed dat en vond mijn intrinsieke motivatie terug. Ik heb een geweldige baan, maar het is niet altijd makkelijk, zaken moeten veranderen.” Zelf richtte ze in 2014 het Elinor Ostrom Fonds op om vrouwen te ondersteunen in hun wetenschappelijke carrière.

Vervelen

“Ik ben geschokt”, zegt Köhler over de documentaire, “maar ook onder de indruk van deze vrouwen.” Ze benadrukt dat het belangrijk is dat iedereen beseft dat dit soort zaken nog steeds voorkomt. “Ik ben tutor en een van mijn groepen bestaat alleen uit meisjes. Ik vond dat we te weinig de diepte ingingen en vroeg hoe dat kwam. ‘We willen niemand vervelen met onze verhalen, we willen niet te lang praten’, zeiden ze. Ik schrok. Jongens in mijn groepen praten honderduit, die maken zich nergens druk om. Wij moeten de vrouwelijke studenten laten zien dat het belangrijk is dat ze zich laten horen en hen overtuigen dat ze iets te zeggen hebben.”

Mentor

Bewustwording is stap een, vinden de drie panelleden, gevolgd door ondersteuning vanuit de top van de universiteit, maar ook van de hoofden van departementen. Brüggen: “Zij zitten op de plaatsen waar je echt iets kunt veranderen.” Een goede training van deze leiders is in haar ogen cruciaal. En last but not least wijzen de drie op het belang van mentoren die kunnen luisteren, de vrouwelijke wetenschapper serieus nemen en weten wanneer ze een zetje moeten geven en wanneer niet. “Het hoeft niet één persoon te zijn”, klinkt het. Als het maar gebeurt, want “als we een groot aantal belangrijke wetenschappers verliezen door de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, dan heeft dat effect op ons allemaal.”

“Je probeert heel lang om erbij te horen, maar je wordt nooit een van hen”
Still Picture a Scientist: researcher Nancy Hopkins
Leo Köhler, Lisa Brüggen, Pamela Habibovic, Lauren Wagner (MYA)
panel