Hoge bloeddruk: drie miljard 'patiënten', maar over de oorzaken is weinig bekend

11-02-2021

Hoge bloeddruk is een sluipmoordenaar die de weg vrijmaakt voor zo goed als alle hart- en vaatziekten. Toch is over de oorzaak bar weinig bekend. Sinds kort leiden de Universiteit Maastricht en het MUMC een internationaal onderzoek met veertien andere centra.

“Ken je Faust van Wolfgang Goethe”, vraagt Thomas Unger, emeritus hoogleraar en voormalig wetenschappelijk directeur van CARIM. “Dat gaat over een wetenschapper die zijn leven lang kennis heeft vergaard maar uiteindelijk moet concluderen dat hij niet veel wijzer is geworden.”

Unger haast zich te zeggen dat hij een tikje overdrijft. Het is ook weer niet zo dat we weinig weten over hoge bloeddruk. Sterker, er zijn hele bibliotheken over vol geschreven. Niet zo vreemd ook, want een kleine drie miljard mensen heeft er last van. En het geldt ook nog eens als een van de grootste risicofactoren om te overlijden. 

Unger: “Niet rechtstreeks, niemand sterft door hoge bloeddruk, maar het plaveit de weg voor beroertes, nierfalen en hartfalen. In Europa lijden 90 miljoen mensen aan hart- en vaatziekten, en die zijn meestal het gevolg van hoge bloeddruk.” 

Patiënten krijgen de bekende leefstijladviezen - minder roken, meer bewegen, gezonder eten - en medicijnen, maar dat is niet meer dan symptoombestrijding. Over de oorzaken is weinig bekend. “Waarom? Omdat meerdere lichamelijke systemen erbij betrokken zijn”, zegt Unger. “Zowel het sympathische zenuwstelsel, de nieren, het vasculair systeem én de hormoonhuishouding. De nieren spelen een cruciale rol. Als ze niet goed functioneren, voeren ze te weinig zout en water af. En hoe meer zout en water in het lichaam, hoe hoger de bloeddruk.”

In het internationale onderzoeksprogramma Mindshift, waarvoor de UM vier miljoen euro subsidie van Brussel heeft ontvangen, draait het om de wisselwerking tussen die systemen, zegt Unger, die de rol van coördinator op zich heeft genomen. “We focussen vooral op de interactie tussen het vasculaire en het hormonale systeem. Daar weten we echt heel weinig van.”

Belangrijk om te noemen, zegt onderzoeker Koen Reesink, die de dagelijkse leiding van Mindshift voert, is dat de twee systemen op verschillende niveaus werken. “Het vasculaire systeem kun je zien als de cv-ketel die het bloed door de leidingen pompt. Het hormoonsysteem is de thermostaat die er bijvoorbeeld voor zorgt dat de ketel ’s nachts een tandje lager draait.”

Als een van beide systemen ontregeld raakt, wat vaak samenhangt met leefstijl en veroudering, heeft dat gevolgen voor de bloeddruk. “Net zoals de CV-ketel harder moet werken als de leidingen verstopt raken. Dat gaat een tijd goed maar ondertussen raakt het hele circuit overbelast en gaat er uiteindelijk iets kapot.”

Cruciaal is om precies te weten welk systeem voor welke schade in het lichaam verantwoordelijk is, zegt Bram Kroon, UM-hoogleraar vasculaire geneeskunde. “Dan kun je gerichter behandelen. Nu proberen we maar wat. We beginnen met pil A, en als die niets doet, pil B, en zo verder. Van dit soort bloeddrukverlagende pillen hebben we er heel veel. Het gevolg hiervan is dat de behandeling weinig succes sorteert en dat de patiënt teleurgesteld raakt.”

Eind vorig jaar verscheen een UM persbericht met als kop: Onderzoekers ontdekken belangrijke oorzaak van hoge bloeddruk. Daarin staat in krasse bewoordingen dat wat eerst werd vermoed nu toch echt is bevestigd: hoge bloeddruk ontstaat door zuurstofradicalen in de vaatwanden. En dat Maastrichtse wetenschappers, onder leiding van farmacoloog Harald Schmidt, de bron van die zuurstofradicalen hadden getraceerd, het Nox5-eiwit.

Unger is wat sceptisch over die claim: “Van tijd tot tijd beweert iemand een belangrijke oorzaak te hebben gevonden, maar daar moet je voorzichtig mee zijn. Of het stand houdt, moet blijken.”

Hoge bloeddruk: drie miljard 'patiënten', maar over de oorzaken is weinig bekend