Over de straf op kindermoord

Winnaar bachelorscriptieprijs Nederlands recht: Sarah Samuel

15-03-2021

Prijswinnaar Sarah Samuel (23, nu master Arbeid en Onderneming aan de UM) dook voor haar bachelorscriptie de geschiedenis in. Ze onderzocht honderden krantenartikelen, gerechtelijke statistieken, Kamerstukken en het juridische tijdschrift Het Weekblad van het Regt omdat ze wilde weten waarom men halverwege de negentiende eeuw anders ging denken over de bestraffing van kindermoord.

Het doden van kinderen. Een nogal luguber onderwerp.
“Ja, klopt. Eigenlijk is het nogal lukraak gekozen. Voor een practicum in het eerste jaar moest ik een werkstuk maken aan de hand van een wetsartikel. Ik had geen idee! Fokke Fernhout, de coördinator van dat vak, adviseerde een wetboek open te slaan en blind te kiezen. Het Wetboek voor Strafrecht viel open bij artikel 290: kinderdoodslag. Het werkstuk was vrij beperkt; het ging vooral over (een gedeelte) van de inhoud van de wettekst. Uiteindelijk ben ik er in mijn bachelorscriptie dieper op in gegaan.

“Artikel 290 houdt in dat een biologische moeder die vreest voor de ontdekking van haar bevalling, en haar kind bij of kort na de geboorte opzettelijk doodt, maximaal zes jaar gevangenisstraf kan krijgen. Voor kindermoord – artikel 291 – staat maximaal negen jaar. Toch zijn die straffen minder zwaar dan voor een ‘gewone’ moord of doodslag. Ze worden dus als een aparte categorie gezien. Vroeger, vóór de tweede helft van de negentiende eeuw, werd je er nog voor ter dood veroordeeld.”

Is aan jou een historicus verloren gegaan?
“Op mijn middelbare school was geschiedenis geen lievelingsvak, maar ik ben het de laatste jaren steeds meer gaan waarderen. Het hangt ook heel sterk samen met het recht. Pim Oosterhuis, mijn begeleider, wees me op het bestaan van Delpher, een groot online kranten- en tijdschriftenarchief. Een bron van informatie, ik kon er honderden artikelen vinden. Ik begon in 1886, toen het Wetboek van Strafrecht werd ingevoerd, en ging stapje voor stapje terug naar de Code Pénal van Napoleon uit 1811. Die laatste was streng. Het grootste deel van de misdrijven, hoe klein soms ook, werd bestraft met de dood. Gaandeweg kwam er een steeds luidere roep om gematigdere straffen.

“Ik heb me uiteindelijk gericht op 1854, toen, vooruitlopend op het Wetboek van Strafrecht, de straf op kindermoord werd gewijzigd: van doodstraf naar celstraf. Welke rol speelde de juridische beroepsgroep hierin? En de maatschappij? Op welke manier roerde het volk zich? Wat werd er over gezegd in rechtbankverslagen? Ik las dat er niet alleen vanuit afschuw voor hun daad, maar ook steeds meer vanuit medelijden naar deze vrouwen werd gekeken. Vaak waren het dienstmeiden of naaisters die in het huis woonden van hun opdrachtgever en zwanger raakten, meer dan eens na verkrachting. De komst van een kind, terwijl ze ongehuwd was, zou de vrouw in gevaar brengen. Ze kwam op straat te staan; haar eigen familie wilde niets van haar weten, het was een schande. Het doden van de baby was meestal een daad uit blinde paniek.”

Wat vond je het moeilijkste in het hele scriptieproces?
“Het begin, het maken van een opzet. Ik wilde veel te veel. Ik heb behoorlijk moeten schaven. Het zou anders een heel boekwerk worden. Uiteindelijk ben ik trots op wat er ligt, vooral op mijn uitgebreide bronnenonderzoek. Ik wist dat er een ruime voldoende in zat, hoopte op een acht en kreeg zelfs een tien van Pim.

“In twee maanden tijd – ik heb er mijn zomervakantie voor gebruikt – heb ik het grootste deel van het onderzoek gedaan. En dan te bedenken dat ik van de examencommissie meer tijd kreeg vanwege mijn epilepsie. In 2018 werd de diagnose gesteld. Jarenlang had ik last van paniekaanvallen, tintelingen, staren, benauwdheid, niet uit mijn woorden kunnen komen. Aanvallen die kort duurden, maar wel heel vervelend waren. Het werd erger, met soms wel vier heftige aanvallen op een dag. Het bleek niets psychisch, zoals de huisarts in eerste instantie dacht, maar epilepsie. Ik slik nu medicijnen, maar ik ben er nog niet helemaal vanaf. En ja, het heeft mijn studie wel getekend. Ik had stress en was bang om out te gaan – en juist dat triggert zo’n aanval. Vaak ging het gepaard met overgeven. Dat is het laatste wat je wil in een volle collegezaal.”

Elk jaar worden de studenten met de beste bachelor- en masterscripties in het zonnetje gezet tijdens de Dies. Dit evenement kon vanwege corona niet doorgaan, maar desondanks kregen 27 gelukkigen (18 bachelorscripties en negen masterscripties) een geldbedrag van 500 euro plus een certificaat. Observant koos acht scripties uit; de komende weken verschijnen de verhalen op deze site.

Over de straf op kindermoord
sarahsamuel.PNG