Beter in de namiddag naar de sportclub dan in de ochtend

Vijf miljoen euro voor nieuw onderzoek naar leefstijl en diabetes

30-03-2021

Sporten in de namiddag is gezonder dan een work-out of krachttraining in de ochtend. In elk geval voor mannen met overgewicht en/of type 2 diabetes, ontdekte de Maastrichtse prof. Patrick Schrauwen toen hij de data uit een oude studie opnieuw analyseerde. De middagsessie is niet alleen bevorderlijk voor allerlei aspecten die met diabetes samenhangen, maar ook voor een betere spieropbouw en minder buikvet. Bovendien ging de algehele conditie vooruit. 

“De laatste tijd vinden we in de literatuur steeds meer aanwijzingen dat een verstoorde biologische klok tot type 2 diabetes, ook wel bekend als suikerziekte, kan leiden", vertelt prof. Patrick Schrauwen van de Maastrichtse vakgroep voeding en bewegingswetenschappen. Bij mensen met diabetes type 2 maakt het lichaam te weinig insuline aan of reageert het minder goed op insuline. En insuline is belangrijk omdat het ervoor zorgt dat het bloedsuikergehalte binnen bepaalde grenzen blijft.

“Het 24-uurs ritme kan bijvoorbeeld in de war raken door nachtdiensten, maar ook door op verkeerde momenten te eten en te bewegen.” Schrauwen draait die redenering om en vraagt zich af of je door op de juiste momenten aan de fitnessapparaten te hangen of hard te lopen, de biologische klok kan ‘ontstoren’ waardoor je gezonder wordt en wellicht herstelt van (pre)diabetes.

“We hebben er een studie van een paar jaar geleden bij gepakt waarin we zo’n 32 mannen twaalf weken lang hebben laten trainen. Ik wist dat een deel altijd ’s ochtends ging sporten en een deel altijd ’s middags, uit praktische overwegingen. We zijn die data opnieuw gaan analyseren met de vraag: wanneer levert een training meer gezondheidswinst op? In de middag, ergens tussen drie en zes uur, of juist als de dag begint?”
Conclusie: in de middag. Dat bewegen overigens de beste manier is om type 2 diabetes te voorkomen of te genezen, is een boodschap die Schrauwen al jaren verkondigt. Maar signalen dat het tijdstip extra gewicht in de schaal legt, worden nu steeds duidelijker.

De bevindingen van Schrauwen en zijn collega’s belandden eind vorig jaar in Physiological Reports. “Niet het hoogste journal”, zegt Schrauwen, en “begrijpelijk, want er zijn nogal wat kanttekeningen, maar het is toch opgepikt door de media” – onder andere door de New York Times.
Kanttekeningen? “Het was een studie van een hele tijd geleden en had toen niet als doel om verschillen tussen ochtend- en middagsporters te vinden. Misschien zijn er wel goeie redenen waarom de middaggroep anders reageert, zijn het wellicht andere type mensen. Daar hebben we niet op gecontroleerd. Dus het liefst ga je een studie in met een hypothese.”

Daarom komt er vervolgonderzoek aan, uitgevoerd door een groot consortium van Nederlandse en Canadese onderzoekers – met een subsidie van vijf miljoen euro, zo werd vorige week bekend gemaakt, van het Diabetes Fonds, ZonMW, Health Holland en het Canadian Institutes of Health Research.
“In Maastricht kiezen we er onder andere voor om proefpersonen opnieuw een paar weken lang te laten trainen, nu wel met de verschillende tijdstippen als uitgangspunt.” Het internationale onderzoek is overigens breder, zegt Schrauwen. “Het gaat om leefstijl, dus ook om hoe voeding bijdraagt aan het herstellen van het 24-uurs-ritme van diabetespatiënten.”

Schrauwens belangrijkste doelgroep lijdt aan diabetes type 2 (of heeft prediabetes, dus al aanwijzingen voor een te hoge bloedsuikerspiegel en verminderde reactie op insuline). Maar zou een uurtje sporten in de middag, in plaats van in de ochtend of avond, voor iedereen gezonder zijn? “Als je biologische klok perfect is, weet ik niet zeker of timing iets van effect heeft, maar het is wel iets om over na te denken. Het tijdstip van bewegen zal dan ook vooral gevolgen hebben voor degenen van wie het ritme is verstoord. En let op, ook als je ’s avonds laat veel achter het beeldscherm zit, kan je klok verstoord raken.”

Maar hoe weet ik of mijn biologische klok is ontregeld? Valt dat te testen met een thuistest? “Nee, zo makkelijk is dat nog niet. Dat kan wel in het lab. Maar eigenlijk merk je zelf hoe het met je gaat. Ben je slaperig als het avond is? Of heb je weleens echt honger? Er zijn veel mensen die zelden echt honger hebben omdat ze de hele dag door eten.”

Afvallen is voor veel mensen moeilijk, besluit Schrauwen, “maar om gezond te blijven is bewegen heel belangrijk, maar misschien dat het moment waarop je sport nog iets extra’s kan bijdragen”. Net als het moment waarop je eet, voegt hij toe. “In Amerika is een studie gedaan waarbij aan grote groepen mensen is gevraagd om foto’s door te sturen van alles dat ze eten op een dag. Daarbij moesten ze ook het tijdstip vermelden. Wat bleek? Mensen aten gemiddeld vijftien uur per dag. Dat is veel. Een van de dingen die we zien bij mensen met prediabetes is dat hun lichaam ’s nachts niet echt overschakelt op een soort vastentoestand. Ze lijken continu in gevoede toestand. Het zou beter zijn als je je beperkt tot tien uur, dus bijvoorbeeld tussen acht en zes uur. Als je daarna stopt, kun je langer vasten.”

Beter in de namiddag naar de sportclub dan in de ochtend
Observant72