Waakhond en liegebeest

Door Pieter Omtzigt is controleren ineens een spannende, belangrijke en voor iedereen zichtbare activiteit geworden

13-04-2021

Ik moest er een beetje om lachen de afgelopen tijd. De dagenlange hysterische opwinding over de 'functie elders' die VVD-leider Rutte voor CDA-Kamerlid Omtzigt had bedacht. Het leek wel alsof Rutte in de beste maffia-traditie had voorgesteld om de goede man in beton te storten en hem voor eeuwig te laten verdwijnen. Begrijp me goed: Rutte’s ontkenning van wat hij gezegd had was behalve oerstom ook zeer afkeurenswaardig. Het deed ons met terugwerkende kracht beseffen hoe griezelig makkelijk onze demissionair premier liegt en eerder heeft gelogen. Maar Omtzigt is gewoon als Kamerlid gekozen en hoeft geen ‘functie elders’ te aanvaarden omdat de VVD-leider dat wil. Rutte is geen Capo dei capi.

Interessanter dan de liegende premier vond ik de beeldvorming over Omtzigt. Hij is het afgelopen jaar bekend geworden bij het brede publiek met zijn rol in het onthullen en aanpakken van de toeslagenaffaire. Samen met SP-Kamerlid Leijten heeft hij jarenlang onvermoeibaar gevochten om de informatie over de misstanden boven water te krijgen. Hij heeft zich daarbij niet laten weerhouden door alle passieve en actieve tegenwerking van de verantwoordelijke bewindslieden, de Belastingdienst, Financiën én zijn collega-Kamerleden van de coalitiefracties. 

Omtzigt is daarmee een geweldig rolmodel voor mijn onderzoek samen met postdoc Tom Verhelst naar de controlerende rol van gemeenteraadsleden. Steeds blijkt weer hoe lastig raadsleden die rol vinden en hoe moeizaam het gesprek erover verloopt. Controleren klinkt voor veel raadsleden suf en ingewikkeld: ze denken aan een boekhouder die de jaarrekening met een rekenmachientje erbij zit uit te pluizen.

Maar door Pieter Omtzigt is controleren ineens een spannende, belangrijke en voor iedereen zichtbare activiteit geworden. Een goede volksvertegenwoordiger zijn hoeft niet alleen te betekenen dat je ‘de wijken ingaat’, maar kan ook worden ingevuld door vasthoudend te blijven vragen om informatie, net zo lang totdat die op tafel komt. En tegelijkertijd is het concept ‘tegenmacht’ plotseling aan een enorme revival begonnen. Vorig jaar nog moest ik het schrappen uit een rapport: de opdrachtgever vond het zo ‘negatief’ klinken en wilde het liever over samenwerken en ‘samenbestuur’ hebben. Niks mis met ‘samen’ natuurlijk, maar soms heb je een kritische buitenstaandersblik nodig: de volksvertegenwoordiger als waakhond. 

Klaartje Peters, bijzonder hoogleraar lokaal en regionaal bestuur bij Fasos

Waakhond en liegebeest
Klaartje Peters