Haagse tegenzin overwinnen

Inmiddels wachten we al meer dan drie maanden op een nieuwe regering en het einde is nog lang niet in zicht

24-06-2021

Nederland kijkt met ergernis, boosheid of berusting naar de trage en vooralsnog weinig vruchtbare paringsdans die zich in politiek Den Haag momenteel voltrekt. Of niet voltrekt eigenlijk. Inmiddels wachten we al meer dan drie maanden op een nieuwe regering en het einde is nog lang niet in zicht. Het laatste nieuws is dat Rutte en Kaag samen een aanzet voor een regeerakkoord gaan schrijven. En dat we dan in augustus wel zien wie ermee wil instemmen.

Die truc heeft al eens gewerkt, en dat was in juli 1994, bij de formatie van het eerste paarse kabinet. (Voor de jongeren onder ons: paars krijg je als je rood (PvdA) mengt met blauw (VVD), en staat voor de twee kabinetten van deze twee uitersten met D66 tussen 1994 en 2002).

In 1994 was het nog koningin Beatrix die de keuze maakte: zij vroeg PvdA-leider Wim Kok om een ‘proeve van een regeerakkoord’. Ook toen was er sprake van forse tegenzin bij de partijen: Hans van Mierlo had met D66 al vaker voor paarse samenwerking gepleit, maar voor Wim Kok als oud-vakbondsman was regeren met de liberalen moeilijk voorstelbaar. En VVD-leider Bolkestein had te maken met een deels tegenstribbelende fractie, gevoed door luidruchtig verzet van De Telegraaf en zijn voorganger Hans Wiegel. Eind juni had Bolkestein zich daardoor gedwongen gevoeld om een breuk te forceren in de al vergevorderde onderhandelingen over Paars. De opdracht aan Kok was een ingenieuze ingreep, die zonder meer het gewenste effect had: toen Koks stuk op tafel lag wilde het CDA er niet mee instemmen en de drie paarse partijen uiteindelijk wel. De rest is geschiedenis, zoals dat dan zo mooi heet.

Veel andere overeenkomsten tussen toen en nu zijn er niet, vrees ik. De wereld ziet er inmiddels totaal anders uit. De koning(in) is in het formatieproces inmiddels vervangen door de Kamervoorzitter, en Rutte en Kaag zijn geen Wim Kok. Het CDA was in 1994 een partij ‘die langer aan de macht was dan de Communistische Partij in Rusland’, zoals Bolkestein het uitdrukte. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Maar er valt wel degelijk iets te leren uit de geschiedenis. Toen Wim Kok en Frits Bolkestein zich in 1994 met enig chagrijn over hun tegenzin hadden heen gezet, ontstond één van de meest succesvolle kabinetten die Nederland ooit heeft gekend. Succesvol althans in termen van de onderlinge verhoudingen: in mijn boek 'Een doodgewoon kabinet' uit 2015 beschrijf ik de ongekend goede chemie tussen de bewindslieden van Paars I. De nurkse Wim Kok leefde er helemaal van op. Wie weet wat voor moois er in augustus nog kan opbloeien…   

Klaartje Peters, bijzonder hoogleraar lokaal en regionaal bestuur bij Fasos

 

Haagse tegenzin overwinnen
Klaartje Peters