“Als we zelf niet voor verstoring zorgen, dan overkomt het ons”

“Als we zelf niet voor verstoring zorgen, dan overkomt het ons”

Keynote speech: prof. Mamokgethi Phakeng

07-09-2021

“Elke onbekende factor heeft het potentieel om ons in de war te brengen, maar als we zelf de onrust creëren, dan wordt het een ander verhaal.” Zo begon prof. Mamokgethi Phakeng, vice-rector van de Universiteit van Kaapstad en de keynote speaker tijdens de opening van het academisch jaar maandag in het Theater aan het Vrijthof, haar pleidooi voor ontwrichting.

De wereld, zegt Phekang, is toe aan verandering, aan een transformatie. Alleen dan kunnen grote problemen als klimaatverandering, de stroom van vluchtelingen en armoede opgelost worden.  Universiteiten moeten volgens haar erkennen dat deze transformatie nodig en onvermijdelijk is. “Dan oefenen we onze macht uit om zelf ontwrichtende keuzes te maken. De universiteit is de perfecte plek om dit potentieel te ontwikkelen, omdat het een omgeving is vol ideeën en innovatie.”

Beleid kan nodig zijn, maar heeft zijn grenzen als het op verandering aankomt, zegt Phekang. “Daarvoor heb je mensen nodig. Een voorbeeld: onze universiteit (van Kaapstad, red.) geeft financiële bijstand aan studenten met een lagere sociaaleconomische status. Dat is belangrijk, maar niet genoeg om een transformatie tot stand te brengen. De universitaire omgeving behandelt hen alsof hen een gunst is verleend. En daarom moeten ze dankbaar zijn, assimileren in het milieu, afstuderen en vertrekken. Tijdens protesten in 2016 vroeg ik de studenten: ‘Wat willen jullie, jullie hebben alles al’. En ze zeiden: ‘Probeer ons niet de mond te snoeren door ons collegegeld te betalen. We willen niet opgenomen worden in de bestaande cultuur van de universiteit, we willen de cultuur veranderen.’”

Daar staat tegenover dat er ook altijd mensen zijn die juist geen verandering willen, die tevreden zijn met de huidige gang van zaken. Phekang: “Mensen voelen zich prettig in hun comfort zone. In plaats van te streven naar de beste oplossing, nemen we onze beslissingen op basis van wat acceptabel is. De huidige situatie is altijd acceptabel, anders zaten we er niet in. Misschien is het niet effectief of succesvol, maar het is acceptabel. Mensen zijn bang voor hoe het leven zou zijn als we dingen anders deden.”

Het lijkt alsof transformatie alleen mogelijk is als een grote gebeurtenis zoals de coronacrisis ons uit onze comfortzone slingert.  Maar, zegt Phekang, wat nu als we zelf voor wat chaos zorgen, voor de ontwrichting? “Dan kunnen we in de discomfort zone belanden, zonder dat we in een crisis zitten. Daar is het uitdagend en spannend, zonder dat het overweldigend wordt. Daar kunnen we groeien als universiteit.” Dus, sluit ze af: “Luister naar mensen, luister naar diegenen die het niet met je eens zijn, die je ongemakkelijk laten voelen. Zorg dat die mensen aan je bestuurstafel komen te zitten, want anders zul je hun stem via protesten horen.”

De toespraak is terug te kijken via Opening Academic Year Livestream - Afternoon programme - YouTube (vanaf 34.34)