“Poetin probeert het Koude Oorlog-vuurtje aan te wakkeren”

Studio Europa in gesprek met Frans Timmermans

07-02-2022

MAASTRICHT. “Het grotendeels voorkomen van verdeeldheid en bloedvergieten in Europa.” Dat is wat Frans Timmermans viert bij het dertigjarig bestaan van het Verdrag van Maastricht, waarmee de Europese Unie werd gevormd. De vraag werd hem maandagochtend gesteld tijdens een live (digitaal) interview. Dertig studenten kregen de kans om de vicevoorzitter van de Europese Commissie aan de tand te voelen.

Wat is het verschil tussen het politieke engagement van jongeren dertig jaar geleden en nu, wil een van hen weten. Dat zit vooral in het onderwerp waarop ze zich richten, zegt Timmermans (geboren in 1961). “Wij hielden ons veel bezig met veiligheid en sociale problemen. De jonge generatie richt zich op het klimaat. Een ander verschil is dat wij ons bewuster waren van de noodzaak om je te organiseren. We werden invloedrijker binnen politieke partijen, kwamen samen op grote bijeenkomsten. Nu lijken mensen soms te denken dat het met een post op Facebook klaar is. De Fridays for Future-beweging heeft laten zien dat er macht zit in grote aantallen. Nu moet je dat momentum doorzetten. We hebben grote nood aan politici van jullie generatie.”

Berlijnse muur

Timmermans heeft dan al verteld hoe hij er begin jaren negentig bij zat. Als jonge diplomaat woonde hij in Moskou. “Ik zag de Sovjet-Unie om me heen uit elkaar vallen. Er was een grote angst voor instabiliteit en gewelddadig conflict in Midden- en Oost-Europa. Voor mij zal dat altijd de context zijn waarin het Verdrag van Maastricht is ontstaan. Bedenk: ik ben opgegroeid met het idee dat ik de strijd zou moeten aangaan met de landen aan de andere kant van de Berlijnse muur. Je kon van een kilometer af zien of iemand uit Oost-Europa kwam. Ze droegen andere kleren, andere kapsels, hadden een andere houding. Als je me toen had verteld dat in 2004 landen als Polen en Tsjechië lid zouden worden van de EU, had ik gezegd: ‘Absoluut onmogelijk’. Dit was een zeer sterk verdeeld Europa. Toen ik mijn oudste kinderen meenam op een reis langs de Baltische landen, vonden zij het normaal dat mensen daar ook de euro hebben, naar dezelfde muziek luisteren als wij en dezelfde kleren dragen. Voor mij is dat nog steeds een wonder.”

Koloniseren van de toekomst

De eenheid, de vrede en de economische samenwerking horen voor Timmermans tot de successen van het Verdrag van Maastricht. Maar past het kapitalistische systeem waarop de EU is gebaseerd, waarbij er altijd gestreefd moet worden naar meer economische groei, nog wel bij deze tijd, vraagt een van de studenten. “We moeten groei herdefiniëren”, zegt Timmermans. “Nu betekent het altijd maar meer consumeren, dat kan niet meer.” Timmermans, die de kartrekker is van de Europese Green Deal, vindt dat we nu de toekomst koloniseren: we nemen wat we willen en laten niets over voor de generaties na ons. “Mijn grootouders werkten mee aan de wederopbouw na de oorlog. Ze wisten dat ze daar zelf niet meer van zouden profiteren, maar hun kinderen wel. Wij moeten die spirit terugkrijgen. We moeten ons bescheidener opstellen, anders gaan leven. Duurzame groei is groei die binnen de grenzen blijft van wat de aarde aankan en die eerlijk wordt verdeeld.”

Maar zit het promoten van de markt en economische groei niet te veel in het DNA van de EU, vraagt gespreksleider Eveline van Rijswijk. “Dat is niet erg, je moet het juist gebruiken. Toen we hogere standaarden invoerden voor de veiligheid van producten en de werkomstandigheden van arbeiders dachten sommige mensen dat dat een ramp zou worden”, zegt Timmermans. “Niemand zou nog zaken willen doen in Europa. Het tegengestelde was waar. Iedereen wilde er onderdeel van zijn. Uiteindelijk leidde het er zelfs toe dat de regels elders ook werden aangescherpt. We moeten nu hetzelfde doen in het kader van duurzaamheid. We moeten hoge eisen stellen, bijvoorbeeld dat een product altijd her te gebruiken of te recyclen is.”

Oekraïne

Houdt het Verdrag van Maastricht nog stand in de huidige geopolitieke situatie? “Verdragen moet je onderhouden en aanpassen aan nieuwe uitdagingen”, vindt Timmermans. “We dachten lange tijd dat confrontatie in Europa tot het verleden behoorde. Nu zien we dat Poetin het Koude Oorlog-vuurtje probeert aan te wakkeren en alleen eenheid kan hem tegenhouden. De situatie is anders, maar het effect kan hetzelfde zijn: een verdeeld Europa. We moeten er alles aan doen om dat te voorkomen. Moeten we daarvoor het Verdrag aanpassen? Nee, maar we moeten wel discussies hebben over bijvoorbeeld besluitvorming met een gekwalificeerde meerderheid (regels over wat een meerderheid is bij Europese besluitvorming. Nu is vaak een unaniem besluit nodig, red.) Landen moeten kunnen zeggen: Wij zijn het hier niet helemaal mee eens, maar doe het toch maar omdat het in het belang van het collectief is. Rusland is niet langer in staat te domineren, maar wel om onrust te stoken. De EU is veel groter dan Rusland, maar niet als we handelen als individuele landen. Dus dat is wat Poetin probeert te doen. Het is een test voor onze solidariteit en veerkracht.” 

Timmermans neemt eerste exemplaar kinderboek in ontvangst

Na het interview nam Frans Timmermans het eerste exemplaar in ontvangst van Het Grote Europa Doeboek, een doeboek over de geschiedenis van de Europese Unie voor kinderen van 9 t/m 12 jaar. Het boek is gemaakt voor de 30e verjaardag van het Verdrag van Maastricht door Studio Europa Maastricht en het Historisch Nieuwsblad. Basisschooldocenten kunnen een gratis exemplaar van het boek aanvragen. Er is ook een online versie beschikbaar: De Grote Europa Special. Die is gratis te bezoeken en te gebruiken via kinderspecial.studioeuropamaastricht.nl.

De bijeenkomst is georganiseerd door Studio Europa, een expertisecentrum voor Europa-gerelateerd debat en onderzoek. Samen met het European Institute of Public Administration (EIPA) ondersteunen zij ook de Europese burgertop, als onderdeel van de Conferentie over de Toekomst van Europa (11-13 februari). Er vinden burgerpanels plaats in Maastricht, Dublin, Florence en Warschau.

Het volledige interview is hier terug te kijken.

Auteur: Cleo Freriks

Foto's: stills uit het gesprek tussen Frans Timmermans en Studio Europa.

Tags: frans timmermans,EU,Europa,Verdrag van Maastricht,Studio Europa

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.