MERLN begint fabriek voor stamcelgroei

MERLN begint fabriek voor stamcelgroei

Twee Europese beurzen voor de regeneratieve geneeskunde

16-02-2022 · Achtergrond

Het onderzoeksinstituut MERLN heeft twee Europese grants in de wacht gesleept, bedoeld om de resultaten van onderzoek in de praktijk te brengen. Wat gaat er precies gebeuren? Worden de beloften van de regeneratieve geneeskunde stilaan ingelost?

Net zoals het lichaam een snee in een vinger zelf geneest, helpt de regeneratieve geneeskunde het lichaam om ernstiger letsel zelf te herstellen. Dat gebeurt vaak met behulp van stamcellen, die tot verschillende type cellen kunnen uitgroeien. Ze worden uit het eigen lichaam gehaald, opgekweekt en weer teruggeplaatst, bijvoorbeeld voor de aanwas van nieuw botweefsel na een breuk. Of om daarmee een gewricht te maken in het lab of om een orgaan na te bootsen.

Met een van de twee ERC-beurzen hoopt universiteitshoogleraar Clemens van Blitterswijk de celkweek te verbeteren. “We laten de stamcellen groeien en samenklonteren op kweekplaten, van 10 bij 20 centimeter. Deze klompjes cellen vormen de bouwstenen voor nieuw bot- of spierweefsel. Met de grant proberen we een nieuwe generatie van die kweekplaten te maken zodat we efficiënter en goedkoper cellen kunnen produceren.”

Dat gaat gebeuren in een proeffabriek in Zuid-Limburg, waarvan de locatie deze maand bekend wordt gemaakt. Het is een spin-off van MERLN, met een commerciële productielijn op een experimentele, iets kleinere schaal. Tegelijk zullen in Leiden, Utrecht en Eindhoven nog drie proeffabrieken in gebruik worden genomen, die speciale stamcellen of biomaterialen maken. 

De onderzoeksgroepen in die steden vallen, net als MERLN, onder het landelijke instituut Regmed XB, dat Van Blitterswijk in 2017 op poten zette. Dat instituut richt zich op chronische aandoeningen die een groot deel van de bevolking treffen, waaronder gewrichtspijn door artrose, hart- en vaatziekten en diabetes.

Hartaanval

De andere beurs, die Lorenzo Moroni in de wacht sleepte, heeft betrekking op hartaandoeningen. Moroni is de nieuwe directeur van MERLN nu de vorige, Pamela Habibovic, onlangs rector magnificus is geworden. 

De Italiaan borduurt met zijn grant voort op eerder onderzoek. Daarin richtte hij zich op het probleem dat stamcellen na injectie in het lichaam vaak niet langer dan een paar dagen op de plek van bestemming blijven zitten en daarna in de bloedbaan verdwijnen. 

“Wij stoppen de stamcellen nu in een ‘boodschappentas’, samen met gel, en implanteren die vervolgens in het lichaam. De cellen blijven dan tenminste 28 dagen zitten. “Maar dat is niet het enige voordeel. Het gaat hier om een slimme tas die er tevens voor zorgt dat de cellen niet door het lichaam worden afgestoten.”

De boodschappentas gaat Moroni nu toepassen bij hartaandoeningen, om precies te zijn bij het herstellen van littekenweefsel na een hartaanval. “Het idee is dat we de tas met stamcellen in het hart implanteren zodat ze daar waar nu de littekens zitten, nieuw weefsel aanmaken. Als alles goed gaat, mondt deze studie uit in een businessplan waarmee we geld willen ophalen voor een nieuw bedrijf.”

Langerhans

De toepassingen bleven lange tijd achter, zegt Van Blitterswijk, omdat MERLN als organisatie van de grond moest worden getild. “We kwamen in 2014 van Enschede naar Maastricht met zestien onderzoekers, dat inmiddels is gegroeid naar een kleine 150 werknemers. Dat opbouwen kostte veel tijd en energie. Tegelijk haalden we veel geld op voor onderzoek, in totaal zo’n zestig miljoen, schat ik. Naast de persoonlijke beurzen ontvingen we een zwaartekrachtsubsidie en geld uit het groeifonds.”

Nu is het moment volgens Van Blitterswijk waarop duidelijk wordt of de beloften van de regeneratieve geneeskunde worden ingelost. In de loop van dit jaar zullen de ontdekkingen uit het lab klinisch worden toegepast bij patiënten.

“In Leiden maken ze uit stamcellen zogeheten eilandjes van Langerhans, die insuline produceren. In een soort theezakjes van Maastrichtse makelij zullen ze worden geïmplanteerd. Op papier een enorme uitkomst voor patiënten met diabetes type I, de erfelijke variant. Maar straks moet blijken of de technologie echt werkt, of patiënten er baat bij hebben.”

Van Blitterswijk heeft goede hoop. “Maar we zijn ook voorzichtig. In het verleden zijn we wel vaker optimistisch geweest en toen viel het toch soms tegen. Al hebben we nu het punt bereikt, denk ik, waarop de impact van de regeneratieve geneeskunde maatschappelijk gevoeld gaat worden.”

Photo Columbia University

Tags: merln, stamcellen, regeneratieve geneeskunde, van blitterswijk, erc,moroni

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.