“Vakantie is nodig, een vliegvakantie niet”

“Vakantie is nodig, een vliegvakantie niet”

Symposium Psychology and Climate Change

15-11-2022 · Achtergrond

“Wie hier heeft last van klimaatstress?”, klinkt het aan het begin van het symposium Psychology and Climate Change, afgelopen donderdag aan Universiteitssingel 40. Vrijwel de hele zaal steekt een hand op. Ze zijn niet alleen: uit onderzoek blijkt dat 59 procent van de jongeren deze zogeheten eco anxiety ervaart. Hoe ga je ermee om en hoe spoor je anderen aan hun gedrag te veranderen – die vragen staan vandaag centraal.

Terwijl de klimaattop van de Verenigde Naties in Egypte in volle gang is, vliegen de nieuwsartikelen je om de oren. Algemene tendens: we doen te weinig, te langzaam. Dat maakt veel mensen bezorgd, bang, gefrustreerd, boos en machteloos, zegt Merve Alabak, onderzoeker bij de vakgroep sociale psychologie. En kun je tegen iemand die bang is voor spinnen nog zeggen dat zo’n beestje heus niet zal bijten, angst voor de gevolgen van klimaatverandering laat zich minder makkelijk wegnemen. “Je hebt immers goede redenen om bezorgd te zijn.”

Stap voor stap

Tot op zekere hoogte is dat niet erg. “Negatieve gevoelens kunnen aanzetten tot actie.” Maar hoe voorkom je dat je in een depressie belandt of zo moedeloos wordt dat je juist niets onderneemt? “Wakker het gevoel aan dat jij de macht hebt om iets te veranderen.”

Praten met anderen kan helpen, zeggen studenten in het publiek. “Dan voel je je niet zo alleen.” Eén van hen vindt een quote uit het burgerrechtenactivisme hier ook van toepassing: “Niet elke actie heeft een direct effect, maar elke stap moet genomen worden.” Oftewel; dat jij flexitariër bent, zal de vleesindustrie niet meteen veranderen, maar in het proces naar minder intensieve veehouderij is het wel een stap die gezet moet worden.

Drie aardbollen

Het lijkt soms lastig om keuzes te maken; iets wat goed is voor het milieu betekent vaak inleveren op comfort of gemak. Maar als ze goed nadenken weten de meeste mensen precies wat belangrijk is en wat niet, zegt Laura Niessen, die voor haar promotieonderzoek bij het Maastricht Sustainability Institute kijkt naar bedrijven die hun klanten stimuleren om minder te kopen. “Is het nodig om vakantie te hebben? Ja. Is het nodig om op vliegvakantie te gaan? Nee. Is het nodig om het vliegtuig te pakken om je stervende oma te zien? Ja. We voelen goed aan wat echte noden zijn.”

Dat neemt niet weg dat de meeste mensen meer kunnen en moeten doen – als iedereen zo leefde als de gemiddelde Nederlander zijn er drie aardbollen nodig volgens Niessen. Hoe krijg je dat voor elkaar? “Kijk naar wat werkt voor verschillende groepen.” Een koppige conservatieveling laat zich niet vertellen dat hij niet meer mag vliegen, maar hij ziet het misschien wel zitten om de lokale boer te ondersteunen. De koopjesjager die op de kleintjes let, houd je niet weg bij de Action, maar zal misschien wel naar een repair café gaan.

Afval in de juiste bak

Wil je bepaald gedrag veranderen, bedenk dan dat een complex probleem nooit een simpele oplossing heeft, zegt sociaal psycholoog Gill ten Hoor. Als voorbeeld noemt hij het scheiden van afval op de Universiteit Maastricht. De UM plaatste enkele jaren geleden aparte vuilnisbakken voor papier, plastic en restafval. Studenten zijn erg gemotiveerd om afval te scheiden. Toch gaat het vaak mis. Hoe kan dat? “Ik vond na lang zoeken dit informatieblad”, zegt Ten Hoor, wijzend op het scherm waar ‘trash it right’ op staat. “Wie heeft dit al eens gezien?” Niemand steekt zijn hand op. “Ik kwam er hierdoor achter dat ik blik in de verkeerde bak gooi, dat moet bij plastic, niet bij rest. Maar op de bak staat alleen het woord ‘plastic’. Deze informatie zou overal te vinden moeten zijn – mensen weten niet waar het afval in moet.”

Hou dus met alle factoren rekening, zegt Ten Hoor. “Maak gebruik van de theorie, vraag een gedragskundige om mee te kijken en zorg dat een idee niet alleen uitgevoerd wordt, maar ook onderhouden. Neem de voetstapjes die hier in het gebouw naar de trap leiden. Die moedigen mensen aan om de trap in plaats van de lift te nemen. Dat werkt heel goed, maar na verloop van tijd zijn de stickers vervaagd en heeft niemand ze opnieuw geplakt. Wie is daar verantwoordelijk voor? Daar moet je vanaf het begin over nadenken.”

Auteur: Cleo Freriks

Foto: Markus Spiske via Pexels

Tags: klimaatverandering,klimaatstress,klimaatdepressie,FPN,psychologie,gedragsverandering,sociale psychologie

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.