Wie is de heks?

Wie is de heks?

Waarom het stereotype beeld van de heks als oude, gemene vrouw nog steeds zo aanwezig is in onze cultuur is mij een raadsel

06-06-2023 · Column

Als klein meisje leerde ik hoe een heks eruitziet: een kwaadaardige, alleenstaande, oudere vrouw, met mysterieuze kennis en krachten (denk: ketel met toverdrank, vliegende bezem). Dit beeld bestaat overal. Ik kwam het voornamelijk tegen in boeken en films: de vergiftigde appel in Sneeuwwitje, het spinnewiel in Doornroosje, het snoephuis in Hans en Grietje. De heks is iemand om bang voor te zijn. Wat de sprookjes me ook leerden: met de heks moet het slecht aflopen.

Vorige week was er een nationale actiedag ter herdenking van de slachtoffers van de heksenvervolging. Ook in Maastricht werden er witte bloemen neergelegd. In Nederland zijn zo’n 250 ‘heksen’ verbrand, waarvan ongeveer 70 in Roermond, de stad waar ik vandaan kom. In Maastricht gebeurde dat een stuk minder, maar elk geval is er een te veel. Want de redenen om destijds iemand als heks te bestempelen – kennis van natuurgeneeskunde, bijvoorbeeld, of seks hebben voor het huwelijk – zijn totaal uit verhouding met de gevolgen, namelijk marteling of moord. Waarom het stereotype beeld van de heks als oude, gemene vrouw nog steeds zo aanwezig is in onze cultuur, nog steeds zo onbetwist blijft, is mij een raadsel. Op de website van het nationale heksenmonument, dat de acties organiseerde, staat: ‘De heksenjachten zijn de enige grootschalige historische moordpartij waar we nog lollig over doen.’

Ik ben blij dat er met deze actie een beetje verandering komt. Hoewel de heksenprocessen zich lang geleden afspeelden, zijn de gevolgen nog steeds voelbaar. De heksen in de sprookjes zijn, naast kwaadaardig, vaak ook intelligent en machtig of ambitieus. Vrouwen met ambitie worden nu nog steeds als heks bestempeld, politici zoals Sigrid Kaag – bij haar aftreden als minister van Buitenlandse Zaken verzon Geert Wilders de hashtag #hexit – of Kauthar Bouchallikht. Gelukkig staan we daar nu bij stil; niet alleen bij het grote onrecht van de heksenvervolgingen, maar ook bij de langdurige, subtielere gevolgen ervan: de impact die het had op hoe we vrouwen tegenwoordig zien. De heks in het verhaal is vaak net zo (als niet meer) bewonderenswaardig als de prinses, weet ik nu.

 

Auteur: Redactie

Illustratie: Simone Golob

Categoriëen: Columns en opinie
Tags: puck,heksen,heksenvervolging

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.