Je hoeft online niet lang te zoeken om de gevolgen van de plastic soep in de oceaan te vinden. Het internet staat vol met beelden van zeeschildpadden met sixpack-ringen om hun schild, zeehonden bedekt met slierten oude tasjes en stranden vol drinkflesjes. Bioplastic – dat nu nog maar 2 procent van al het plastic vormt – lijkt de logische oplossing. Als het materiaal uit de natuur komt, kan het daar ook geen schade aanrichten. Maar dat is te simpel gedacht, zegt Yvonne van der Meer, universitair hoofddocent Sustainability of Biobased Materials.
“Bioplastic wordt gemaakt met natuurlijke materialen, maar die worden vervolgens vaak bewerkt. De stoffen die eraan toegevoegd worden, kunnen wel schadelijk zijn. Het doel is om een duurzamere vorm van plastic te maken, om klimaatverandering tegen te gaan, niet per se om het afbreekbaar te maken. Sommige zijn dat wel, maar lang niet allemaal – je kunt niet alle problemen in één keer oplossen. Je wilt namelijk ook een product dat lang meegaat. Dan is het heel moeilijk om het tegelijk makkelijk afbreekbaar te maken, dat is in strijd met elkaar. Je kunt dat wel doen met een specifieke trigger die het product alleen afbreekt als dat de bedoeling is en niet eerder.”
De vraag is zelfs of je het wel moet willen, dat plastic afbreekbaar is. “Breekt het langzaam af in steeds kleinere deeltjes die je niet meer kunt zien, dan krijg je micro-plastics. Wat daar precies de gevolgen van zijn, weten we nog niet, maar je ziet wel dat die micro-plastics opduiken in vissen en andere zeedieren. Het afbreken moet snel en volledig gebeuren. Om het bestaande probleem op te lossen moeten we technologie uitvinden die de plastic deeltjes kan opsporen en verwijderen. Bovendien weten we niet of biodegradeerbaar plastic volledig afbreekt in zee. Dat proces vindt vaak alleen onder specifieke omstandigheden plaats, bij zestig graden bijvoorbeeld.”
Volgens Van der Meer kun je twee kanten op met bioplastics. Of je maakt het afbreekbaar. “En dan wil je dat er op het einde alleen CO2 en water overblijft, geen schadelijke toevoegingen.” Of je gaat het recyclen. “Daarbij is de uitdaging om er hoogwaardige nieuwe producten van te maken. Nu wordt gerecycled plastic voor specifieke producten gebruikt. Bermpaaltjes bijvoorbeeld of fleecetruien. Dat is mooi, maar op een gegeven moment is de markt verzadigd. Dus moet je zorgen dat er meer mee te maken valt en het liefst steeds opnieuw. Dus niet alleen van hoogwaardig product naar laagwaardig product naar niets.”
Ook belangrijk hierbij is kijken wat mensen moeten doen om het plastic te recyclen. “Laatst zag ik een sportschoen die gemaakt is van plastic dat oplost als je het in een bepaald goedje laat weken. Alleen de zool blijft over. Maar wie gaat dat doen? Of neem plastic dat kan worden gecomposteerd. Dat kun je bij het GFT doen, maar mensen zien het verschil niet tussen bioplastic en gewoon plastic.” Gevolg: de afvalstroom raakt vervuild.
Een ander aspect is de energiebron die gebruikt wordt om het product te maken. “Gebruik je fossiele brandstoffen, dan stoot je alsnog CO2 uit. Ik laat studenten wel eens cijfers vergelijken. Soms blijkt dat een bepaald soort bioplastic vervuilender is dan gewoon plastic. Dan denken ze dat ik de data heb verwisseld. Maar de op olie gebaseerde plasticindustrie is volledig geoptimaliseerd en superefficiënt, dus moeilijk te verslaan.”
Kortom, het is belangrijk om naar de hele levenscyclus van een product te kijken. “En ons te realiseren dat bio niet de oplossing voor alles is. Neem het kappen van regenwoud voor bio-gewassen. Dat is totaal niet duurzaam. Dat heeft me naar dit onderzoek getrokken, kijken hoe het wél kan.”