Pfff, hij moet even nadenken. Er zullen nu iets meer dan twintigduizend exemplaren van Laura H. verkocht zijn, “ik weet het niet precies maar de zevende druk komt eraan”. Voor een non-fictieboek zijn dat hoge aantallen. Het werd dan ook de hemel in geprezen, getuige bijvoorbeeld de achterflap van de zesde druk: “Godverdetyfus wat een intens heftig, meesterlijk geschreven boek”, “Een journalistieke thriller”, “Meeslepend, emotioneel”.
Nederland houdt van bijnamen als het om opvallende jonge vrouwen gaat. Het wiskundemeisje, het zeilmeisje, en nu dan het kalifaatmeisje. Dat was Laura H., een Nederlandse bekeerlinge van 19 jaar die in september 2015 met man - nou ja, via een islamitisch huwelijk in de huiskamer - en twee kinderen naar Syrië vertrok om zich daar aan te sluiten bij Islamitische Staat; het kalifaat, zoals IS het zelf noemde. In juli 2016 was ze terug in ons land. Zonder man. Ontsnapt, vertelde ze, met haar kinderen.
Nederland was in rep en roer. Ontsnappen uit het kalifaat? Dat lukte niemand. Een jihadbruid die toch weet te vertrekken: hoe kan dat, en waarom? Om hier een aanslag te plegen, geradicaliseerd als ze was? Wat kon je anders verwachten van iemand die zich bij IS had gemeld?
Laura werd opgesloten in de terroristenvleugel van de speciale gevangenis in Vught, met Mohammed B. als een van de buren, en talloze malen ondervraagd. Wat niet hielp: op advies van haar advocaat hield ze haar mond stijf dicht, “ik beroep me op mijn zwijgrecht”. Het kostte haar maanden extra gevangenschap. De advocaat werd vervangen, Laura begon te praten en mocht uiteindelijk na ruim een jaar naar huis, zij het met enkelband, vliegverbod en verplichte gesprekken met psychologen, jeugdzorg, reclassering, noem maar op. Inmiddels gaat ze weer naar school en wil ze, vertelde ze onlangs in een tv-programma van Margriet van der Linden, “filosofie of geschiedenis” gaan studeren. Moslim is ze niet meer.
Zoektocht
Thomas Rueb studeerde na het gymnasium in Oegstgeest geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en plakte daar een master journalistiek achteraan omdat hij “vooral wilde schrijven. Je hebt journalisten die het om het vergaren van de informatie gaat, en daarna komt dan pas het schrijven. Bij mij is het andersom, een verhaal vertellen vind ik het mooiste wat er is.”
Dat blijkt wel, zijn boek beslaat ruim 500 pagina’s. Een fascinerend verslag van wat in feite twee zoektochten zijn. Een van Laura, het Zoetermeerse meisje dat als jonge puber de beest uithangt, al op haar dertiende met jan en alleman naar bed gaat, zich vervolgens tot de islam bekeert, afdrijft van haar (gebroken) ouderlijk gezin, onder invloed van vrienden radicaliseert en zich geheel overlevert aan een zekere Ibrahim, van Palestijnse komaf, die haar meetroont naar het kalifaat. Ibrahim is een man waar tegenwoordig het eufemistische predicaat ‘met een rugzakje’ op zou worden geplakt: uit Ruebs beschrijving rijst een gewelddadige en volstrekt onvoorspelbare tiran op.
De tweede zoektocht is die van Rueb zelf. Hij belandde bij toeval in het onderwerp, toen een NRC-collega vroeg of hij iets wilde overnemen: de vader van Laura had contact met de krant gezocht, wilde het een en ander kwijt, ga hem maar interviewen. Rueb: “Eigenlijk ging ik daar vrij onvoorbereid heen. Ik dacht, een vader over zijn teruggekeerde dochter, dat zal wel een emotioneel verhaal worden. Maar het werd gigantisch.”
Geen vetorecht
Rueb bleef vijf uur bij de vader van Laura. Emotioneel was het zeker, maar het was veel meer. Vader Eugène had zich zeer ingespannen om Laura terug te halen uit Syrië. Had hij daarbij hulp gehad van een aan de overheid gelieerde stichting? Terwijl diezelfde overheid altijd beweert geen enkele actie te ondernemen waar het gaat om de terugkeer van uitgereisde jihadisten? Rueb: “Ik heb het zwart op wit dat het inderdaad gebeurd is, maar het OM heeft er tijdens de zaak geen woord aan vuil gemaakt.”
Ruebs zoektocht was er ook een naar de waarheid. Hij heeft uiteindelijk, naast alle formele bronnen als verslagen van politieverhoren en telefoontaps en wat al niet, tientallen uren met Laura gesproken. “Hoe kon ik controleren of het klopte wat ze vertelde? Ik heb haar dat ook heel duidelijk gezegd: ‘Ik ga alles controleren wat je zegt, en als het niet klopt zet ik dat ook in het boek, dat het dus niet klopte wat je zei.’ Daar ging ze mee akkoord. En nee, ik heb haar geen vetorecht gegeven, het boek kwam er sowieso. Waar ik ook mee zat: ik moest ervoor zorgen niet te dichtbij te komen. Ik wilde het verhaal heel dicht bij haar houden, de lezer laten voelen wat zij voelde, maar tegelijkertijd moet je natuurlijk kritisch blijven, en dat is ook gelukt, vind ik. Gelukkig kon ik uit andere bronnen bevestiging van haar verhaal krijgen. Ik ben naar Irak gegaan, heb daar met mensen gesproken, heb het huis gezien waar ze woonde.”
Een van die bronnen is de Iraaks-Koerdische generaal die het commando voerde over de anti-IS-strijders die Laura en haar kinderen bij de grens van het kalifaat vandaan plukten: het levert ijzingwekkende lectuur op. Want het had maar een haar gescheeld of Laura en haar kinderen hadden op die plek het leven gelaten.