Nu is het genoeg, inleveren die iPad!

UM stelt richtlijn op voor ‘onvrijwillige zorg’

12-11-2020

De Wet zorg en dwang, die sinds januari van kracht is, moet de ‘onvrijwillige zorg’ voor verstandelijk gehandicapten en mensen met dementie verder terugdringen. De Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg zal een landelijke richtlijn opstellen voor verpleegkundigen en verzorgenden, maar eerst is er een enquête de deur uit gedaan. Waarom lukt het niet altijd om dwang te voorkomen? 

De iPad afpakken, verplicht douchen, dwingen om medicatie te nemen (of stiekem door de appelmoes roeren), autorijden verbieden (of de autosleutels verstoppen), niet meer dan vijf sigaretten per dag, verplicht om 6.30 opstaan (want dan begint de verpleegkundige aan haar werk).  

Dat is dus allemaal volgens de nieuwe Wet zorg en dwang echt niet meer de bedoeling. Nadrukkelijker dan ooit luidt het motto ‘nee, tenzij’. Maar dat is nog geen gesneden koek voor het personeel in verpleeghuizen noch voor thuiszorgmedewerkers die verstandelijk gehandicapten of mensen met beginnende dementie in hun eigen omgeving verzorgen. 

Daarom bereidt de Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg (AWO-ZL) een verpleegkundige richtlijn voor ‘onvrijwillige zorg’ te verminderen. Dat gebeurt in opdracht van de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland. Het betreft zorg waartegen cliënten - of hun vertegenwoordigers - zich verzetten. Wetenschappers onderscheiden drie vormen. 

Sokken met antislip

Op de eerste plaats zijn er de vrijheidsbeperkende maatregelen, zegt projectleider Michel Bleijlevens. “Hierbij worden mensen letterlijk vastgebonden, of met bedhekken op hun plaats gehouden, meestal om te voorkomen dat ze aan de wandel gaan, vallen of zich anderszins bezeren. In een enkel geval zie je dat ze na het ontwaken worden verzorgd en daarna de hele ochtend opgesloten blijven op hun kamer.”  

Uit de enquête die de AWO-ZL naar alle verpleegkundigen en verzorgenden heeft gestuurd blijkt dat vrijheidsbeperking op de loer ligt als het personeel weinig tijd heeft of niet op de hoogte is van alternatieven. Bleijlevens: “In plaats van mensen vastbinden kun je ook camera’s of sensoren in de kamer plaatsen. En waarom zou een cliënt ’s nachts niet uit zijn bed mogen om iets uit zijn kast te pakken?”

En let wel, hét alternatief bestaat niet, zegt Bleijlevens. “De een valt omdat-ie duizelig wordt, de ander omdat-ie steeds op sokken loopt en uitglijdt op de gladde verpleeghuisvloer. Sokken met antislip kunnen dan een uitglijder en daarmee ook onvrijwillige zorg voorkomen.” 

Dure bestelling

Wat in de nieuwe wet evenmin wordt geapprecieerd, is gedwongen medicatie in de vorm van zogeheten psychofarmaca. “Wat we vaak zien is dat zorgverleners antidepressiva of antipsychotica geven om mensen rustig te houden. Dat is een neveneffect van deze pillen, maar daar zijn ze niet voor bedoeld.”

Deze twee vormen van onvrijwillige zorg zijn redelijk goed in kaart gebracht, niet in de laatste plaats door de AWO-ZL zelf, die al twintig jaar onderzoek hiernaar doet.

De derde variant is onder de radar gebleven: het opleggen van dwang, waarbij zorgverleners bepalen hoe de cliënt zijn leven moet leiden, zegt hij. “Dan hebben we het over hoe laat je naar bed gaat, wat je aantrekt, wat je eet, drinkt, noem maar op. In verpleeghuizen zijn er cliënten van wie de iPad is afgenomen omdat ze bijvoorbeeld een keer een dure bestelling hebben gedaan. Maar dat kan natuurlijk niet, dat moet je anders oplossen.”

Uit een eerdere UM-studie uit 2016 bleek dat 39 procent van de thuiswonende, demente ouderen te maken krijgt met een van de drie vormen van onvrijwillige zorg; in vier op de vijf gevallen ging dat om het toepassen van dwang. In verpleeghuizen, waar mensen er slechter aan toe zijn, zal dat nog veel vaker voorkomen, vermoedt Bleijlevens.

Scootmobiel

Veel verpleegkundigen en verzorgenden beseffen hierbij niet altijd wat ze verkeerd doen, zo blijkt ook uit de enquête. “Wat is er nou zo erg aan om de autosleutels te verstoppen, hoor je dan van mantelzorgers of thuiszorgmedewerkers. Het is toch voor zijn eigen veiligheid. Het probleem is dat je een beslissing neemt voor iemand anders en geen rekening houdt met diens voorkeuren. En bovendien, dwang is vaak makkelijk te vermijden.”

Bleijlevens geeft een voorbeeld van een thuiswonende man (91) met beginnende dementie, die nog steeds autorijdt. “Soms knipt de familie zelfs een kabel door om pa of ma van de weg te houden. Maar de vraag is: waarom wil deze man nog autorijden? Misschien wil hij zijn eigen boodschappen doen omdat hij in het winkelcentrum weleens bekenden tegenkomt met wie hij een praatje maakt. Het is hem niet om het autorijden te doen maar om het dagelijkse uitje. Koop dan een scootmobiel voor deze man. Daarmee laat je hem in zijn waarde en kan hij blijven doen wat hij leuk vindt.”

Nu is het genoeg, inleveren die iPad!

Pixabay

Categoriëen: Wetenschap

Reacties

Frits Bogie

Herkenbaar.
Vraagt om een andere werkhouding, andere denkwijze van ondersteuners, begeleiders. Nog bewuster met zaken om gaan.

Voeg reactie toe

privacy link