Moordzaak moet over na rapport UM-rechtspsycholoog

30-04-2021

Een deskundigenrapport van Melanie Sauerland, rechtspsycholoog en universitair docent aan de Universiteit Maastricht, heeft ertoe geleid dat de Hoge Raad twijfelt over de veroordeling van een man in de Pettense campingmoordzaak uit 1994. Het gerechtshof Den Haag moet de zaak opnieuw behandelen. 

In de zomer van 1994 wordt een 41-jarige Duitse toerist tijdens een kampeerweekend met reisgenoten doodgestoken op een camping in de Noord-Hollandse plaats Petten. Frank V., de schoonzoon van het slachtoffer, bekent vrij snel, maar een paar weken later komt hij erop terug. Hij zegt onschuldig te zijn. De rechtbank spreekt hem vrij, maar in hoger beroep krijgt Frank V. alsnog vijf jaar.

Het moordwapen, een mes, is nooit gevonden. Het vrijwel enige bewijs is de bekentenis van de verdachte. Maar wat als die verklaring vals is? Als Frank V. dus iets heeft bekend wat hij niet heeft gedaan? De Hoge Raad sluit het niet uit, nu ze het rapport van rechtspsycholoog Melanie Sauerland hebben gelezen. 

Sauerland, van Duitse komaf, is gespecialiseerd in de Aussagepsychologie, de psychologie van verklaringen. Ze kreeg meer dan een jaar geleden een verzoek voor het opstellen van een deskundigenrapport. “Ik ontving een selectie van het dossier. De gestelde vragen gingen over de verhoorstijl; welke rol bepaalde geheugenfenomenen speelden; de verdachte had een droom gehad waarin hij viel met een mes en het slachtoffer verwondde, welke rol had die in de bekentenis? Maar de overkoepelende vraag was: Is het waarschijnlijk dat de bekentenis vals is?” Ze bestudeerde onder andere de transcripten en processen-verbaal van de verhoren van Frank V. “Dat waren er bijna twintig.”

Wat haar opviel aan de verhoren is dat “steeds dezelfde vragen terugkwamen. Hier was sprake van een tunnelvisie. De agenten waren kennelijk ervan overtuigd dat hij het had gedaan. Er zijn dus sterke aanwijzingen dat de bekentenis van Frank V. vals is.” In de online publicatie van de uitspraak van de Hoge Raad wordt op een rijtje gezet wat er niet deugt aan de verhoren. Het zijn twaalf punten die Sauerland in haar rapport opsomt. Zoals: de verdachte was opgesloten en afgezonderd van vrienden en familie, hij werd soms twee keer per dag en gedurende meerdere uren ondervraagd, daarbij had hij weinig mogelijkheden om met een advocaat te overleggen en de verhoren waren vaak zeer suggestief.

In de NPO Radio 1-podcast Het Onderzoeksbureau zegt Frank V., terugkijkend, dat hij verdrietig is, maar niet verbitterd. Hij wil wel excuses en hij wil dat de verhoren bij de politie veranderen, zodat dit nooit meer gebeurt. Ze moeten een open vizier houden en alle kanten op kijken, vindt hij. 

Het is Diederik Aben, advocaat-generaal bij de Hoge Raad, die in dezelfde podcast opmerkt dat het niet eerder is voorgekomen dat een herzieningsverzoek gegrond is verklaard op basis van een rapport van een rechtspsycholoog. 

Sauerland is nuchter over de resultaten van haar werk: “Ik denk dat het een beetje geluk is. Dit was het eerste deskundigenrapport in deze zaak en daarom een novum.” Een novum is een nieuw gegeven – dat kan in een strafzaak die voor herziening wordt neergelegd bij de Hoge Raad bijvoorbeeld ook een nieuw DNA-onderzoek of een getuige zijn die een nieuwe verklaring aflegt. Dit novum moet zo belangrijk zijn dat er twijfels ontstaan over de veroordeling.

Moordzaak moet over na rapport UM-rechtspsycholoog
Sauerland