De klap die alles verandert

De klap die alles verandert

Artsen en slachtoffers van hersenletsel pleiten voor dragen fietshelm

19-10-2021 · Achtergrond

Artsen zien een zorgwekkende trend: steeds meer fietsongelukken, en daarmee steeds meer patiënten met zwaar hersenletsel. Moet er een helmplicht komen? “Je hebt geen idee wat je allemaal opnieuw moet leren na een val op je hoofd, je kunt helemaal niets meer.”

Eens per jaar keert ze er nog terug, op die vervloekte plek langs een hellende weg in het Belgische dorpje Eben-Emael, vlak onder Maastricht. Als een soort jaardienst voor zichzelf. Op een septemberdag in 2006 overleed Nathalie Sieben hier na een fietsongeluk, alleen vergat ze te sterven, zoals ze het zelf omschrijft. In één klap veranderde haar leven totaal.

Tot dat moment ging het Sieben, dan 38, voor de wind. Ze werkte als klinisch patholoog in het MUMC+. Haar onderzoek liep goed. Ze zou aan de slag gaan bij de Vrije Universiteit, een aanstelling met uitzicht op een hoogleraarschap. Samen met haar man en drie jonge kinderen zou ze weldra naar Amsterdam verhuizen.

Totdat die ene auto plotseling afsloeg, zonder richting aan te geven. Zoals wel vaker was ze na het werk nog even op de racefiets gesprongen om samen met haar man een rondje door het heuvelland te maken. Alleen: in alle haast waren ze deze keer hun helmen vergeten. Net op de dag dat ze vol tegen die afslaande auto klapte.

Wekenlang lag ze in diepe coma in haar eigen ziekenhuis. “Ik was aan gruzelementen, had zwaar hersenletsel. Een bevriende IC-arts vertelde me achteraf dat hij al afscheid van me had genomen. Mijn toestand was in principe te slecht voor overplaatsing naar een revalidatiekliniek. Gelukkig zag een arts van de kliniek toch nog voldoende ruimte voor herstel, anders was ik waarschijnlijk in een verpleeghuis beland.”

Afscheid nemen

Haar carrière als arts kon ze vergeten. “Het revalidatieproces was lang en zwaar. Ik moest helemaal opnieuw beginnen. Weer leren om te staan, lopen, met bestek te eten.” Vijftien jaar later werkt ze nog steeds iedere dag aan “project Nathalie”. Het gaat inmiddels een stuk beter met haar, al loopt ze nog steeds lastig, is haar kortetermijngeheugen slecht en raakt ze snel vermoeid.

“Ook op mentaal en emotioneel gebied is het heel zwaar. Zowel voor mezelf als mijn gezin. Je moet van zoveel dingen afscheid nemen. Mijn leven draaide om mijn werk, en opeens moet je een andere invulling geven aan je dagen. Bovendien zien mensen je door je beperkingen vaak niet meer voor vol aan. Op straat word je soms aangesproken alsof je achterlijk bent. Daar moet je mee leren omgaan. Je moet opnieuw van jezelf leren houden.”

Verhalen als die van Sieben maken nog steeds veel indruk op Marcel Ariës, neuroloog-intensivist aan het MUMC+. “De impact van hersenletsel op het leven van de patiënt en de familie is ontzettend groot. Sommige mensen verliezen hun complete geheugen en herkennen hun partner niet eens meer. Of hebben een totaal andere persoonlijkheid gekregen.”

Domme pech

Hij vindt het dan ook zorgwekkend dat hij steeds meer van dit soort patiënten tegenkomt op de IC. “We zien een schrikbarende toename in het aantal fietsongelukken. Vorig jaar kwamen er zelfs meer fietsers dan automobilisten om in het verkeer.”

En daarbij gaat het zeker niet alleen om racefietsers, benadrukt Ariës, maar vaak om alledaagse, domme pech. “Een rok die tussen de spaken blijft hangen, twee studenten die in elkaars stuur blijven haken, iemand die onverwachts een autodeur opengooit. Ook zien we steeds meer ongelukken met e-bikes. Vaak zijn het schrijnende gevallen: iemand die net van zijn pensioen geniet, of een jonge vrouw met kinderen.”

Na een klap op het hoofd heeft de arts vaak een vervelende boodschap voor de familie van deze mensen: wat weg is, is weg. “Kapotte hersencellen kun je niet meer repareren, al nemen andere delen in de hersenen via omwegen soms functies over. Maar daarop is geen garantie en de revalidatie duurt lang. Het is een moeilijk ziektebeeld, waar we weinig grip op hebben.”

Jaren ‘40

Toch zou de schade met betere behandeltechnieken beperkt kunnen worden. “Neem de zwelling die ontstaat door ontstekingsreacties in de door de kracht van de klap beschadigde cellen”, zegt Ariës. “In de schedel kunnen de hersenen niet uitzetten. Daardoor wordt de bloedtoevoer naar omliggende hersencellen afgekneld, waardoor deze ook afsterven.”

“Het liefste zouden we met behulp van verschillende sensoren de zwelling en bloeddoorstroming in het hele brein meten. Met die kennis probeer je vervolgens zelf aan knoppen te draaien, waaronder het constant bijsturen van de bloeddruk, zodat alle cellen voorzien blijven van zuurstof en brandstof.”

Alleen: zulke technieken worden niet of nauwelijks toegepast. Vaak gebruikt men enkel een drukmeter – via een gaatje in de schedel gebracht – die vrijwel onveranderd is sinds de jaren ’40. “Daarna is het afwachten, vaak zonder enig idee wat er zich precies in het hoofd afspeelt of hoe we dat moeten beïnvloeden. De ontwikkeling van behandeltechnieken staat al meer dan 25 jaar zo goed als stil. Het is lastig om onderzoeksbeurzen hiervoor te verkrijgen, blijkbaar wordt de urgentie niet genoeg gevoeld.”

Boodschap

Om het probleem hoger op de agenda te zetten, richtte Ariës in 2017 het Hersenstrijd Fonds op. Dat haalt regelmatig de media, met onder meer benefietacties. Daarbij krijgt het hulp van ambassadeurs als oud-profwielrenners Stig Broeckx (die zelf ernstig hersenletsel opliep na een zware val) en Bram Tankink.

Ook Nathalie Sieben is vaak van de partij. “Als patholoog kwam ik nauwelijks in aanraking met patiënten, maar nu doe ik dat vaak en graag”, vertelt ze. Dat doet ze onder meer als coach voor revaliderende patiënten. “Maar het liefste voorkom je hersenschade, zodat anderen niet hetzelfde hoeven te ondergaan als ik. Als ambassadeur voor het fonds hoop ik bij te dragen aan bewustwording.”

Preventie is dan ook een ander belangrijk doel van Hersenstrijd, bijvoorbeeld door het promoten van het dragen van een fietshelm. “Dat verkleint het risico op hersenletsel aanzienlijk”, zegt Ariës. “Zeker nu de herfst er weer aankomt, met donker weer, nat wegdek en bladeren op de weg. We willen dat mensen blijven fietsen, want dat is goed voor de gezondheid. Maar draag gewoon die helm, ook voor woon-werkverkeer en op e-bikes. Eigenlijk is die boodschap juist aan deze groep gericht, want wielrenners dragen vaak al een helm.”

Helmplicht

Tijdens een actie in 2019 konden MUMC+-medewerkers goedkoop een helm aanschaffen, waarbij inmiddels meer dan 2000 stuks over de toonbank gingen. “We hebben ook de UM gepolst, maar dat is niet van de grond gekomen”, zegt Ariës. “Het aanbod staat nog steeds. We willen dat medewerkers van het MUMC+ en de UM samen het goede voorbeeld geven. Onze regio staat bekend om de vele fietsers, laten we dan ook het voortouw nemen als het gaat om veiligheid.”

Onder het motto ‘Gebruik je kop, zet een helm op’ trapte Ariës recent ook een landelijke bewustwordingscampagne af. Dat deed hij als lid van de denktank ‘Artsen voor Veilig Fietsen’, waarin artsen uit het hele land zich verenigd hebben. “We willen het nog één keer via bewustwording proberen. Als dat niet werkt, zullen we pleiten voor een helmplicht bij kwetsbare groepen als e-bikers, of kinderen. Als zij hiermee opgroeien, gaan ze het normaal vinden.”

Volgens Sieben is de tijd nu al rijp voor een helmplicht. Laatst ging ze weer onderuit, zonder helm op. “Het was een onschuldig ritje naar de bakker. Ik wipte even de stoep op om een stukje af te snijden. Voor ik het wist viel ik vol op mijn rug. Als ik op mijn hoofd terecht was gekomen, had ik een groot probleem gehad. Nu draag ik ook in de stad een fietshelm, maar daar zijn wel twee zware waarschuwingen voor nodig geweest. Zonder plicht zie ik anderen dat niet snel uit zichzelf doen.”

Aan fietsers in de stad die af en toe schamper naar haar helm kijken, heeft ze geen boodschap. “Dan zeg ik tegen ze: ‘Ik heb veel te verliezen. Jij niet dan?’”

Foto: Shutterstock

Tags: hersenstrijd,mumc,hersenletsel,fietsen,helm,helmplicht

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.