“Ik word miljonair of eindig in de goot”

“Ik word miljonair of eindig in de goot”

De populariteit van NFT's

10-02-2022 · Achtergrond

MAASTRICHT. Een waardestijging van ruim 500 procent. Daar droomt elke belegger van. Het lukte masterstudent rechtsgeleerdheid Chris Tomann. Hij beheert op het moment van schrijven een portefeuille van zo’n 80 duizend euro. Daarin zitten geen aandelen KPN, Apple, Netflix of staatsobiligaties. Nee, hij is eigenaar van onder andere een Lazy Lion (een afbeelding van een leeuw) en een hoofdstuk van Aku Dreams (een video van een astronaut).

Beide zijn voorbeelden van een NFT (non-fungible token). Dat zijn digitale eigendomscertificaten met daarin de specificaties van een digitaal object en een link naar de locatie waar het staat opgeslagen. Deze informatie en link betreffen één specifiek digitaal object zoals een afbeelding, tweet of video en zijn daarom niet inwisselbaar of te vervangen door een andere NFT, vertelt International Business masterstudent Rachel van der Krift, die haar scriptie over het onderwerp schrijft. Echt eigenaar van het object ben je met de NFT niet, het geeft je het recht voor eigen gebruik. “Commerciële doeleinden zijn vaak uitgesloten. Je exacte rechten staan vaak opgeslagen in de specificaties van de NFT. In de realiteit zijn deze rechten vaak vergelijkbaar met de rechten die je bij aanschaf van zo’n object in de ‘echte wereld’ krijgt.”

Universitair docent financiering Paulo Rodrigues illustreert het met een voorbeeld: “Een bitcoin is een bitcoin. Dat zijn fungible tokens. Ze zijn vervangbaar; het maakt niet uit welke je hebt.” Net als in de ‘echte wereld’: “Een briefje van tien euro is een briefje van tien euro.” Maar als het over kunst gaat bijvoorbeeld, wordt het een heel ander verhaal, legt Rodrigues uit. “Een Picasso is niet gelijk aan elke andere Picasso.” De waarde verschilt en hangt er eentje bij jou aan de muur? Dan weet iedereen dat jij de eigenaar bent.

Eigenaarschap

Vooral dat eigenaarschap is lastig wanneer het over digitale kunst gaat, want met een rechtermuisknop op een afbeelding en een linkermuisknop op het knopje ‘opslaan’ staat het op je computer. Iedereen met een internetverbinding kan dit doen. Maar door het digitale eigendomsbewijs op de blockchain te zetten kan iedereen zien wie officieel de eigenaar is van een digitaal object.
Dat werkt als volgt: de blockchain is een lijst die wordt gedeeld met duizenden computers. Elk blokje in de chain is een stukje informatie. De lijst wordt continu geactualiseerd waardoor iedereen altijd inzage heeft in de informatie in de blokjes. Zomaar iets wissen of onjuist veranderen zonder dat iemand anders het ziet is dus onmogelijk. Die informatie op deze blokjes kan zijn dat Pietje drie bitcoin heeft en Jantje twee, maar dus ook dat tech-ondernemer Sina Estavi uit Maleisië officieel eigenaar is van het eerste twitterbericht ooit. Althans, een unieke, ondertekende kopie hiervan. Hij betaalde voor deze NFT 2,9 miljoen dollar. Of dat een anonieme kunstliefhebber voor ruim 60 miljoen euro het eigendomsbewijs van een collage van een grafisch kunstenaar kocht.

Fifa

2021 was het jaar van de NFT. Voor ongeveer 36 miljard euro werd er in 2021 verhandeld. Dat waren onder andere digi-kunst en twitterberichten, maar ook voetballers in een grote online fantasiecompetitie waarin de eigenaar van het beste team wint. Met dat laatste voorbeeld werd de interesse van masterstudent Tomann in de NFT’s gewekt. “Elk seizoen kocht ik de nieuwste versie van de voetbalgame Fifa en elk jaar moest ik opnieuw een team opbouwen.” De euro’s die hij stak in de aanschaf van tokens – het geld in de Fifa-wereld – om spelers te kopen, waren verloren op het moment dat hij de game van het nieuwe seizoen kocht. Fifa-tokens terugwisselen voor euro’s gaat niet. Op twitter vond hij een online competitie waarbij de spelers NFT’s waren. Voor echt geld koop je dan spelers en die neem je seizoen op seizoen mee. Speelt Ronaldo bijvoorbeeld drie wedstrijden goed en hij zit in je team? Dan gaat je score omhoog, legt hij uit. “Maar ook de waarde van die speler zelf”, voegt Tomann toe. Zo ontstaat er een digitale spelersmarkt. “Voor een topvoetballer betaal je al snel vijfduizend euro.”

Voetbalspelers, filmpjes van hoogtepunten in de Amerikaanse basketbalcompetitie, Wikipediapagina’s: van alle digitale bestanden kun je een NFT maken, zegt Van der Krift. Ze wil haar scriptie over de niet vervangbare tokens uiteindelijk in de blockchain zetten en als NFT inleveren. Ze onderzoekt de invloed van NFT’s op de fysieke kunstmarkt. Ze heeft er zelf geen, maar snapt de populariteit. “Veel mensen verblijven een groot deel van hun dag in een digitale wereld. Ik kan me best voorstellen dat mensen dan graag hun geld besteden aan digitale collecties in plaats van fysieke. Of aan een stuk land, de inrichting van het huis waarin hun karakter uit een game of digitale wereld woont, of leuke kleding voor hun personage.”

Unieke digitale broek

Een voorbeeld van zo’n digitale omgeving is ‘The Sandbox’. Een stuk land in deze populaire online wereld of een unieke editie van een broek voor je personage worden in de blockchain verbonden aan jouw account. Jouw digitale eigendom dus. En belangrijk: omdat het een NFT is, is het echt alleen van jou. Een karakter met precies dezelfde broek – een andere editie kan wel – tegenkomen is onmogelijk; net als een huis of een tuintje van iemand anders op jouw stuk land.

NFT’s worden dus gebruikt voor leuke dingen als computerspellen en voetbalcompetities, maar ook voor serieuzere zaken. Tomann: “Het is een nieuwe manier van financieren. Er is een DJ in Amerika die delen van zijn liedjes verkoopt als NFT. Daarmee haalt hij geld op en tegelijkertijd delen fans in de winst van het nummer, maar ook in het succes van de artiest. Hoe succesvoller de artiest wordt, hoe meer de waarde van de NFT’s stijgt. Het succes waar de fans voor zorgen vloeit op deze manier naar hen terug.”

Lazy Lions

Toch bestaat zijn verzameling niet langer uit voetbalspelers, of stukjes muziek, maar hoofdzakelijk uit ‘profile pic collectables’. Dat zijn plaatjes – meestal van getekende dieren – die gebruikt worden als profielfoto. Zo zijn er Crypto Bulls, Bored Apes, Pudgy Pinguins, Cool Cats en vele andere. Tomann bezit een van de 10.080 Lazy Lions (zie foto). Er is een beperkt aantal en daarmee behoort Tomann tot een community, zoals hij zelf zegt. “Het eigenaarschap van een NFT profile pic collectable betekent ook vaak dat er ‘community benefits’ aan zitten zoals exclusieve toegang tot bepaalde evenementen, echte en digitale. Ook tennisser Stanislas Wawrinka en voetballer Marcelo Brozovic zijn Lazy Lion eigenaar”, vertelt hij trots.

Dat laatste komt de waarde van zijn leeuw ten goede. De goedkoopste is nu ruim 5000 dollar, zegt hij. “Maar dat wisselt heel erg omdat er op de NFT-markt met cryptomunt ether betaald wordt en dat is een hele volatiele munt.” Tomann kocht zijn leeuw voor 200 dollar en krijgt er nu dus minimaal 5000 voor. Dat wil niet zeggen dat hij die vanmiddag te koop zet en vanavond de centen binnen heeft. Op een NFT-marktplaats als OpenSea zal hij op zoek moeten naar de juiste koper. Al zijn die met het oog op de huidige populariteit van de leeuwencartoons waarschijnlijk snel te vinden. Belangrijk: de ontwerper van de Lions verdient bij elke transactie een percentage. “Meer leeuwen maken is dus niet altijd in het voordeel van de kunstenaar, omdat meer aanbod betekent dat ze minder schaars zijn en dus in waarde dalen.”

Speculatief

Deze schaarste is een bezwaar voor universitair docent Rodrigues. “Waar men sinds het begin van de mensheid probeert om schaarstes te voorkomen – denk aan voedsel, water of huizen – is men nu kunstmatig een schaarste aan het creëren. Zonder reden, alleen maar om geld te verdienen.” Rodrigues belegt zelf niet in NFT’s en dat wil hij ook niet, zegt hij. “De waarde van een NFT hangt erg af van hoe het gehypet wordt op sociale media.” Te speculatief en onvoorspelbaar, vindt hij. Hij benadrukt: “Dit is mijn gevoel, lezers moeten dit niet zien als beleggingsadvies.” Ook de Maastrichtse studentenbeleggersclub Sigma Investments wil de vingers niet aan de NFT’s branden. Ze investeren er niet in “omdat het een erg speculatief gebied is waarin de risico's vaak groter zijn dan gewenst”, laat Sigma-lid en econometriestudent Cedric Pots weten.

Sociale media

Ondanks de waarde van zijn collectie, peinst Tomann er niet over om zijn winst te pakken en de boel te verkopen. Er zit nog groei in, denkt hij. “’Ik word miljonair of eindig in de goot’, zeg ik voor de grap tegen mijn vrienden.” En daarnaast “ga je je hechten aan je NFT’s”. Er hangt bij hem thuis zelfs een schilderij van zijn Lazy Lion aan de muur. En ook op sociale media doen de NFT’s langzaam hun intrede. Wie zijn twitteraccount koppelt aan zijn Metamask-wallet (een soort cryptovaluta- en NFT-bankrekening) van een van de marktplaatsen waar de plaatjes verhandeld worden, krijgt een zeshoekvorm om zijn NFT-afbeelding in plaats van een cirkel. Te vergelijken met het blauwe vinkje voor bekende mensen op Instagram. Tomann: “Andere sociale media zullen ongetwijfeld volgen.”

Rozengeur en maneschijn

Het lijkt veelbelovend: een nieuwe markt voor digitale kunstenaars, mooie projecten, grote winsten en interessante toepassingen van de techniek voor de toekomst. Toch is het niet alleen rozengeur en maneschijn in de wereld van NFT’s. Zo schreef de Britse krant The Guardian onlangs over fraude en diefstal op NFT-marktplaats Opensea. Er zijn oplichters die via anonieme accounts andermans werk aanbieden. “Je moet daarom goed onderzoek doen naar de projecten waarin je wilt investeren”, zegt Tomann. Om oplichters eruit te filteren dus, maar ook “om te kijken in welke projecten toekomst zit. Hoe serieus is de kunstenaar ermee bezig?” Dat kun je onder andere zien aan de aanwezigheid en marketing op sociale media, en aan hoeveel het project wordt besproken op Discord, een online platform waarop de NFT-liefhebbers met elkaar chatten. Tomann was hier zelf soms wel veertig uur per week mee bezig, schat hij. “Want als je veel geld investeert in een project dat niet onderhouden wordt, waar geen community benefits aan zitten of wat onbesproken is op Discord, ben je je inleg kwijt.”

En ook Marleen Stikker, ‘internetpionier’ en oprichter van digitale gemeenschap De Digitale Stad, plaatste onlangs in een opiniestuk in de NRC een kritische noot bij de NFT-markt. Wie een NFT heeft, bezit namelijk niet het digitale object zelf, maar het certificaat, wat in de praktijk alleen het gebruikersrecht inhoudt, zegt Stikker. “Wat is zo’n eigendomsbewijs dan waard?” Daarnaast noemt Stikker het een “piramidespel”. Onderaan staan de “tieners en hobbyisten die het digitale equivalent van voetbalplaatjes ruilen”. In het midden de handelaren die speculeren in een “eigenaardige markt” en in de top de winnaars. Dat zijn de grootverdieners: de vroege investeerders, oprichters van de handelsplatformen en de geluksvogels die een gehypete NFT voor veel geld kwijt raken. “Het internet zou geen gokhal moeten zijn die gewone mensen – met een gemiddeld technisch en economisch inzicht – vogelvrij laat.”