“Sommige collega’s hebben zich achter Poetin geschaard”

UM-onderzoekers stoppen met wetenschappelijke nevenfuncties in Rusland

09-03-2022 · Achtergrond

Nederlandse universiteiten bevriezen hun institutionele contacten met Russische en Belarussische instellingen per direct. Twee Maastrichtse hoogleraren besloten alvast hun functies aan Russische universiteiten neer te leggen. 

Remco van Rhee, hoogleraar vergelijkend procesrecht, was tot vorige week betrokken bij een Russisch vaktijdschrift; samen met vijf internationale deskundigen gaf hij advies over artikelen. Tot vorige week dus, want Van Rhee cum suis veroordeelden de inval in Oekraïne en eisten van de redactie dat die een verklaring met die strekking op haar website zou publiceren. 

De hoofdredacteur weigerde. Van Rhee: “Dat doen we niet, was de reactie, wij bedrijven wetenschap, geen politiek. Daarna hebben wij samen onze functie neergelegd. Toen ik bij een redacteur aandrong op het verwijderen van onze namen op hun site, reageerde die cynisch met: ‘Jullie zijn zeker bang voor repercussies in Europa.’ Alsof we ons hachje probeerden te redden. Ik ben blij dat we onze werkzaamheden hebben beëindigd.”

Een deel van deze redacteuren – verbonden aan de universiteit van Kazan, ten oosten van Moskou - heeft zich achter het regime van Poetin geschaard, denkt Van Rhee. “Niemand nam in ieder geval afstand van de Russische inval in Oekraïne. Misschien zijn ze slecht geïnformeerd of durven ze hun mond niet open te doen, maar misschien hebben ze ook belang bij het steunen van het regime. Ik kan dat moeilijk inschatten.”

MH17

Herman Kingma heeft per direct zijn voorzitterschap opgezegd van de internationale adviesraad van de Siberian State Medical University in Tomsk. “Dat is een functie die nogal in het oog springt. En blijf je zitten, dan kunnen anderen dat uitleggen als steun aan het regime. Dat wilde ik voorkomen, want ik vind het verschrikkelijk wat Poetin in Oekraïne doet.”

Kingma is sinds 2016 emeritus hoogleraar klinische vestibulologie aan de UM, maar is de facto gewoon door blijven werken, zegt hij. “Ik heb nog twee Maastrichtse PhD’s in Tomsk, die hun promotie aan het afronden zijn. Ik ben nu in overleg daarover. Je wilt individuele onderzoekers niet te zeer schaden. Ik ben tegen Poetin, maar niet tegen de goedaardige Russen, die evenmin om deze oorlog hebben gevraagd. Hen wil je niet straffen.”

Tegelijk vindt Kingma dat het Nederlandse hoger onderwijs er goed aan doet om een eenduidig signaal te geven en de institutionele contacten met Russische instellingen te bevriezen, zoals afgelopen dagen bekend werd. 

“De banden tussen Nederland en Rusland werden aangehaald in 2013, toen Poetin naar Nederland kwam voor de opening van de Amsterdamse dependance van de Hermitage. Sindsdien ben ik zelf allerlei samenwerkingsprojecten begonnen met Russische universiteiten. Na de ramp met de MH17 vroegen we ons in Maastricht af of we daarmee door moesten gaan. Het antwoord was ja, maar met de inval in Oekraïne is er duidelijk een grens overschreden.”

Nep-instituten

In een verklaring laten de rectoren van de Russische universiteiten weten dat ze Poetin steunen in zijn voornemen “om eindelijk een einde te maken aan de acht jaar durende confrontatie tussen Oekraïne en de Donbas, om de demilitarisering en denazificatie van Oekraïne tot stand te brengen en zich zo te beschermen tegen de toenemende militaire dreigingen”. 

Dat de rectoren achter Poetin staan, verbaast Kingma niets. “Ze hebben geen keus, anders riskeren ze een jarenlange gevangenisstraf. En veel rectoren zijn geselecteerd door het Kremlin, met alle corruptie die daarmee gepaard gaat. Ik heb daar diverse voorbeelden van meegemaakt, ook toen ik het Tomsk International Science Program opzette, een bachelor zoals we die in Maastricht hebben. Ik kreeg maximale ondersteuning, maar uiteindelijk bleef het bij beloften. Geld voor het personeel kwam er niet. Dat verdween in de zakken van het universitaire bestuur. Toen ik dreigde te vertrekken, boden ze ineens een gigantisch salaris. Maar ik liet me niet omkopen. De science bachelor diende als façade, om de indruk te wekken dat de universiteit geweldig internationaal onderwijs aanbiedt. Ondertussen draaide alles om het imago, niet om goed onderwijs.”

Vandaar ook de vele universitaire nep-instituten, zegt Kingma. “Je ontmoet op een dag bijvoorbeeld de directeur van het International Institute for Smart Technology, en later hoor je van de vice-rector dat dit helemaal niet bestaat, dat het een papieren constructie is. Ambtenaren van het Kremlin vinden dat dit onderwerp aandacht moet hebben en dan tuigen universiteiten een nep-instituut op om aanzien te krijgen. Dat is iets waar je langzaam achter komt. Mijn opleidingsinstituut was eigenlijk ook zo’n papieren constructie. Alleen gaven mijn jonge staf, de studenten er echt inhoud aan. Terugkijkend is het heel teleurstellend, maar de studenten en mijn staf waren zo enthousiast, daar deed ik het voor.”

Kapotgeschoten ramen

Voor Van Rhee is het niet voor het eerst dat hij zijn werkzaamheden in Rusland staakt. Sinds 2010 gaf hij onderwijs aan de universiteiten van Kazan en Jekaterinenburg. Zijn colleges gingen over de fundamentele beginselen van procesrecht zoals onder andere te vinden in de Europese Conventie tot Bescherming van de Rechten van de Mens. “De studenten vonden het interessant en kwamen zelf tot de conclusie dat de zaken in Rusland niet altijd op orde waren. Toen Poetin de Krim binnenviel, ben ik gestopt met het onderwijs.”

In de jaren daarna groeit de samenwerking met Oekraïense wetenschappers van de Taras Shevchenko National University in Kiev. “In het licht van het Associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU, in 2014, bedoeld om vergaand samen te werken op politiek en economisch vlak, stond ook hervorming van het recht op de agenda. Samen met onder meer prof. Irina Izarova organiseerde ik in het hele land bijeenkomsten hierover.”

Inmiddels is Izarova met collega’s naar het buitenland gevlucht, weet Van Rhee. “Anderen zitten vast en kunnen niet westwaarts vanwege het oorlogsgeweld, en weer anderen zijn in het leger gegaan om zich te verzetten. Ik hoorde van één collega in Charkov dat ze vier dagen in een schuilkelder zat. Ze wilde terug naar haar appartement, maar alle ramen bleken eruit geschoten.”

Gast-aanstellingen

De collega’s die de grens over zijn gestoken, probeert van Rhee nu te helpen. “We zijn aan het inventariseren waar ze behoefte aan hebben. Ik heb aangeboden hotels voor ze te boeken en zal ze helpen met de aanvraag van beurzen, zodat ze hun wetenschappelijke werk weer kunnen oppakken. We willen ze ook steunen om een belangrijk procesrechtelijk tijdschrift in de lucht te houden.”

Daar wil de rechtenfaculteit eventueel bij helpen, zegt decaan Jan Smits. Maar dat is niet het enige. “We gaan enkele gast-aanstellingen creëren voor gevluchte rechtswetenschappers uit de Oekraïne. We zullen dat in samenspraak met de Nederlandse overheid doen in verband met de vluchtelingenstatus. We overwegen ook om onderwijs te geven aan vluchtelingen die hier in de regio belanden en geïnteresseerd zijn in het recht.”

Foto's: archief Remco van Rhee, Taras Shevchenko National University, Kyiv/ eigen archief Herman Kingma

Tags: oekraïne, oorlog, rusland, vanrhee,kingma,fdr

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.