Verontwaardiging in de Tweede Kamer dinsdagmiddag: Sigrid Kaag blijkt een speech bij Studio Europa in Maastricht te hebben verkozen boven aanwezigheid bij het wekelijkse Vragenuur in de Kamer, waar dringende vragen van oppositieleden op haar wachten. Van die Haagse commotie is in de Sint Janskerk echter niets te merken. In een driekwartier durende speech gaat Kaag uitgebreid in op haar visie op de EU-koers van het nieuwe kabinet.
Een onderwerp dat de afgelopen twee weken een geheel nieuwe lading heeft gekregen. “Toen ik de uitnodiging voor deze speech ontving, dachten we nog dat oorlog in Europa tot het verleden behoorde”, trapt Kaag af. “Vrede is voor ons als vanzelfsprekend gaan voelen. Poetins aanval op Oekraïne is echter een brute wake-up call. De afgelopen weken zien we in Europa een ongekende eenheid en besluitvaardigheid. We staan nu op een kruispunt: gaan we hierna weer door op de oude manier van aanmodderen met compromissen, of slaat de EU eindelijk een nieuwe weg in?”
Beangstigende opgave
De voorkeur van Kaag moge duidelijk zijn: de toekomst van Nederland ligt in een krachtiger en effectiever Europa. Hoewel ze de EU roemt om de stabiliteit en veiligheid die het haar burgers heeft gebracht, is de unie zeker nog niet perfect. Om ook sterk te staan in een onzekere toekomst – met de onvoorspelbare gevolgen van de oorlog, pandemie en klimaatcrisis - zullen de lidstaten zaken anders moeten aanpakken. “Een grote, misschien zelfs beangstigende opgave, maar die is wel cruciaal.”
En bovendien een waarin het huidige kabinet graag het voortouw neemt, aldus de minister. Zo wil men de crisis aangrijpen om in eigen defensie te investeren en samenwerking tussen lidstaten op dit gebied te versterken. Daarnaast hoopt Kaag dat Nederland een voortrekkersrol kan nemen in de strijd tegen klimaatverandering. Het voornemen van de Europese Commissie om zo snel mogelijk van het Russisch gas af te komen, juicht ze dan ook toe. “Ik kan het geen geluk bij een ongeluk noemen, maar naast de geopolitieke waarde levert dit ook voordelen op voor het klimaat.”
Grootmacht
Wil Europa een belangrijke, onafhankelijke rol op het geopolitieke toneel blijven spelen, dan moet de EU bovendien de positie van economische grootmacht behouden, stelt Kaag. Daarom pleit ze voor strengere naleving van de begrotingsregels in landen in de eurozone, inclusief onafhankelijk toezicht en automatische sancties. Dat zou voor een sterkere financiële en economische basis zorgen.
Ondanks de bredere context van Kaags verhaal, overheerst bij de vragenronde achteraf toch vooral één onderwerp: Oekraïne. “Als de EU voor vrede staat, doen we dan eigenlijk wel genoeg om de Oekraïense bevolking te beschermen”, zo wil gespreksleider Mathieu Segers weten. Zoals bij wel meer vragen volgt Kaags veilige, weinig verrassende antwoord de lijn van het kabinet. In dit geval: focus op de-escalatie en voorkomen dat de NAVO te diep in de oorlog verstrikt raakt. “Dat is een ongemakkelijke boodschap, maar er bestaat geen simpele oplossing voor dit conflict.”