“De situatie is zo extreem, ik moet nu publiekelijk een standpunt innemen”

“De situatie is zo extreem, ik moet nu publiekelijk een standpunt innemen”

Russen aan de UM over de oorlog in Oekraïne

09-03-2022 · Achtergrond

MAASTRICHT. Het is maandagavond en aan de andere kant van de Zoomverbinding verschijnt een jonge Russische UM-student. Ze wilde een interview op voorwaarde dat het anoniem mag. Haar “onderbuikgevoel” zegt dat het verstandiger is. Ze voelt zich al dagen vreselijk, is zichtbaar aangeslagen. “Twee weken geleden was ik een gewone student, nu ben ik bijna alleen maar met de oorlog bezig. Ik slaap inmiddels weer iets beter, maar ik kijk nog altijd elk kwartier bijna dwangmatig op mijn telefoon voor het laatste nieuws.”

Elke dag wordt ze wakker met de hoop dat het geweld eindelijk is gestopt. Haar opa en oma zijn Oekraïens en het land was jarenlang haar vakantiebestemming in de zomer. “Opa overleed een tijd geleden en oma woont al jaren in Rusland, maar elke Rus heeft banden met Oekraïne. Ik kan me niet voorstellen hoe erg het voor hen is. Door de aanval van de Russische overheid is onze broederlijke band kapot gemaakt.”

Haar familie en vrienden in Rusland zijn het erover eens: “De oorlog is fout.” Een deel van hen durft zich actief uit te spreken, anderen zijn bang dat ze bijvoorbeeld geschorst worden van de universiteit. Hun informatie halen ze van het sociale mediaplatform Telegram, een soort Whatsapp waarop ook (internationale) onafhankelijke media een account hebben.

De Russische overheid, niet de Russen

Een celstraf van minimaal drie jaar; dat hangt de Russen boven het hoofd wanneer ze negatief spreken over de oorlog in Oekraïne, zelfs als ze überhaupt al spreken over een ‘oorlog’. Toch zeiden de student en twee Russische UM-medewerkers alle drie snel “ja” tegen het verzoek om een interview.

“Er is nu echt een grens overschreden”, zegt Alexander Vostroknutov, universitair hoofddocent economie. “Deze situatie is zo extreem. Ik vind dat ik publiekelijk een standpunt moet innemen om de Oekraïners en de rest van de wereld te laten weten dat niet de Russen, maar de Russische regering verantwoordelijk is voor wat daar nu gebeurt.” Het is de eerste keer in zijn leven dat Vostroknutov zich openlijk over het Russische regime uitspreekt.

En je bemoeien met de politiek; dat is iets wat veel Russen niet snel doen, zegt Alena Kamenshchikova, universitair docent sociale wetenschappen. Omdat ze bang zijn of omdat ze simpelweg niet weten hoe dat moet. “Wie zich uitspreekt of gaat demonsteren – vaak de twintigers, dertigers en veertigers – wordt door de politie in elkaar geslagen of gearresteerd en opgesloten. De vijftigers en zestigers groeiden op in de Sovjet-Unie en leefden later onder het regime van Poetin. Ze weten helemaal niet hoe ze actief in het publieke debat moeten zijn.”

Te emotioneel

Haar ouders, beiden zestigers, horen tot deze generatie. “Ze steunen de oorlog niet, maar ze zijn er ook niet actief tegen. Ze gaan gewoon door met het dagelijks leven.” Moeilijk, vindt Kamenshchikova. “Ik ben heel close met mijn moeder, maar ik heb haar al twee weken niet gesproken. Ik ben nu te emotioneel om dat gesprek aan te gaan.”

Boos is ze er niet over. “Ze weten niet beter. Ze wonen midden in Siberië en horen al meer dan twintig jaar hetzelfde geluid op TV. Dat is hun enige informatiebron. De propagandamachine van Poetin is heel gevaarlijk.” Dat beaamt Vostroknutov: “Onafhankelijke media zijn heel belangrijk voor een land om goed te kunnen functioneren. Als je jaar in jaar uit hetzelfde verhaal hoort, dan ga je het vanzelf geloven.” Wanneer Vostroknutov Russen die vasthouden aan de propaganda vertelt wat er gebeurt, krijgt hij het balletje terug. “’In het Westen is er juist sprake van propaganda’, zeggen ze dan. Daar is bijna niet tegenop te vechten.”

Russische wereld

“De wereld ging kapot twee weken geleden”, zegt Kamenshchikova. Hiervoor dacht ze dat de Poetin-regering een oligarchie was: een clubje rijke mannen dat vooral uit is op corruptie voor nog meer financieel gewin. “Maar als je de laatste tijd de speeches van Poetin hoort en ziet wat hij doet, dan lijkt er een hele ideologie achter te zitten. ‘Een Russische wereld, denationalisatie van Oekraïne’. Ik vind het eng worden. Hoe ziet de toekomst van Europa eruit met deze man aan de macht?”

Lieve berichtjes

Het grootste deel van de wereld veroordeelt de oorlog van Poetin. ‘De Rus’ staat er slecht op. Hebben ze daar last van in Maastricht? “Nee”, zeggen allemaal. Vostroknutov: “Ik voel me erg gesteund door mijn collega’s en door de UM. Ze sturen lieve berichtjes. Ik heb het gevoel dat men in Nederland weet dat het niet onze oorlog is en ons hart bij de Oekraïners ligt.”