“Het Westen staat voor een onmogelijke keus”

“Het Westen staat voor een onmogelijke keus”

"Dat Poetin Oekraïne binnenviel, verwachtte niemand"

23-03-2022 · Achtergrond

Kon politicoloog Giselle Bosse jaren geleden nog een strategische logica ontdekken in het militaire geweld van Poetin, nu kan ze er geen chocola van maken. “Het zou me niet verbazen als Poetin op kleine schaal nucleaire wapens gaat inzetten."

Telkens als Giselle Bosse (40) in Kiev was - ze deed onderzoek naar de betrekkingen tussen Oekraïne en de EU -, bezocht ze een anti-oorlogsmonument dat bestaat uit een lichtblauwe en een oranje tank. “Het stond voor mij symbool voor de fase waarin Oekraïne zich bevond. Het land was al een jaar of tien onafhankelijk en steden als Kiev en Lviv kwamen steeds meer tot leven. Met mode, kunst, cultuur. En tegelijk was Oekraïne een grote speler in de wereld op het vlak van ICT-software. Echt een land in ontwikkeling, met een nieuwe generatie jongeren die werkte aan een betere toekomst.”

Nu is zo goed als alle hoop vervlogen. “Kijk naar Marioepol dat voor 90 procent is verwoest", zegt Bosse. “Net als Grozny. De hoofdstad van Tsjetsjenië is in 1999 en 2000 volledig platgebombardeerd, waarbij scholen, ziekenhuizen en kraamklinieken evenmin zijn gespaard, waarbij de bevolking is uitgehongerd en veilige corridors niet zijn gerespecteerd. Staan Odessa en Kiev nu hetzelfde lot te wachten?”

Escaleren

Hoe verwerpelijk ook, tot voor kort viel er toch een zekere strategische logica te ontwaren in de ‘imperialistische’ politiek van Poetin, zegt Bosse. “In 2014 viel hij de Krim binnen, waar aardig wat etnische Russen wonen. Die annexatie valt niet goed te keuren, maar vanuit strategisch oogpunt wel te begrijpen. Net als de oorlog in het oosten van Oekraïne, Loegansk en Donetsk, met eveneens veel Russen.” 

Dat lokale conflict biedt Rusland bovendien een maximaal resultaat met minimale inspanningen. “Het creëert een permanente instabiliteit en het vergroot de invloed van Rusland in Oekraïne. Diezelfde tactiek heeft Poetin gevolgd in Georgië, waar hij de separatistische republieken Abchazië en Zuid-Ossetië steunt, en in Moldavië, waar hij Transnistrië bijstaat. Het geeft hem tevens speelruimte om te dreigen, om de spanning hoog te houden, om te escaleren. Alleszins begrijpelijk dus.”

Topvijand no. 1

Maar toen viel hij ineens Oekraïne binnen, zegt Bosse. “Iets wat niemand verwachtte. Oekraïners niet, maar ook de experts niet. Want wat is de toegevoegde waarde? Het enige dat je kunt bedenken is dat Poetin een Blitzkrieg voor ogen had en verwachtte dat hij snel een marionettenregime kon installeren.”

Een plan dat sowieso geen kans van slagen had volgens Bosse. “Oekraïne is zo vaak overheerst door buitenlandse mogendheden als de Turken, Oostenrijk-Hongarije, de Russen, dat de bevolking de onafhankelijkheid sinds de jaren negentig als een groot goed ervoer. Zelfs de etnische Russen in het oosten.”

Hoe dan ook moet Poetin als ‘sterke leider’ koste wat het kost winnen, zegt Bosse. “Hij ziet zichzelf als een nazaat van Vladimir de Heilige, die begin 11e eeuw het christendom tot officiële godsdienst maakte in het Kievse Rijk. Na zijn dood werd hij vereerd als de bekeerder van Rusland. Ook voelt Poetin zich verwant met Catharina de Grote, wat zorgwekkend is, omdat zij verantwoordelijk is voor de grootste Russische uitbreiding naar het westen, inclusief delen van Polen.”

Zijn ideeën zijn de afgelopen jaren radicaler geworden. “Ook de boosheid tegenover het westen is gegroeid. Van mensen die Poetin kennen, hoorde ik dat de inval in Oekraïne bij hem postvatte nadat Biden had verklaard dat China voortaan topvijand no. 1 is voor de VS. Waar of niet, dat zal iemand als Poetin wel in zijn ziel hebben geraakt.”

Luchtmacht

Wie optimistisch is, zegt Bosse, hoopt dat Rusland alleen de zuidelijke strook van Oekraïne bezet en van verdere verovering afziet. “Dat Poetin genoegen neemt met de havens van Marioepol en Odessa, waarlangs Oekraïne 70 procent van alle export verscheept. Daarmee houdt hij het land in een pijnlijke greep en verbindt hij Rusland met de Krim.”

Maar dat scenario is wat Bosse betreft niet waarschijnlijk. “Oekraïne zal dat niet accepteren, maar het westen ook niet. Voor Zelensky is neutraliteit nog bespreekbaar, meer niet.”

Moet het westen Poetin een uitweg bieden om gezichtsverlies te voorkomen? “Hoe doe je dat als je zijn strategie of doelstellingen niet kent? De vergelijking die weleens wordt gemaakt, is die van een beer in een kooi. Je kunt het dier een uitweg bieden door de deur op een kier te zetten, en de beer terug te laten keren naar het bos. Maar wie gaat die deur openzetten, na alles wat er is gebeurd?”

Het geweld neemt alleen maar toe, zegt Bosse. “Op de grond komt Poetin niet verder, ook omdat hij te weinig troepen heeft om al die steden in te nemen, dus ik verwacht dat hij de luchtmacht intensief gaat inzetten. Het zou me ook niet verbazen als hij op kleine schaal chemische en nucleaire wapens zal gebruiken.”

Kernoorlog

Bosse is minder bang dat straks de Baltische Staten aan de beurt zijn. “Hij zal hopelijk niet snel NAVO-landen aanvallen, maar ik maak me wel zorgen om een land als Georgië, dat altijd pro-westers is geweest. Zo’n inval zou het westen trouwens ook raken, want het gas dat de EU importeert uit Azerbeidzjan loopt via Georgië. En die pijplijn, de zogenoemde Southern Gas Corridor, is cruciaal voor de EU, omdat men juist minder afhankelijk wil worden van Russisch gas.”

Rest de vraag: wat staat het westen te doen? “Het is een onmogelijke keus, met eventuele apocalyptische gevolgen. Niet inmengen leidt tot de gruwelijkste humanitaire crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Wel ingrijpen kan uitmonden in de Derde Wereldoorlog. Poetin doet misschien een stap terug, als de NAVO in actie komt. Zo niet, dan wordt het risico op een kernoorlog wel erg groot.”

Foto: Manny Moss, Flickr

Tags: oekraine, rusland, oorlog, invasie, navo, europese unie, bosse

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.