2,6 miljard mensen koken niet schoon en duurzaam

2,6 miljard mensen koken niet schoon en duurzaam

Energietransitie in ontwikkelingslanden

16-06-2022 · Achtergrond

Het zal niet meevallen om alle Nederlanders van het gas af te krijgen, maar de grootste uitdagingen van de energietransitie liggen in ontwikkelingslanden. Alleen al de vervuilende kooktoestellen in sloppenwijken en op het platteland stoten evenveel CO2 uit als alle vliegtuigen wereldwijd.

Al sinds de jaren zeventig zijn ettelijke pogingen gedaan om sloppenbewoners en plattelanders van hun vervuilende kooktoestellen af te helpen, vanwege het milieu maar ook de gezondheid van met name de vrouwen en kleine kinderen, die tijdens het koken in de rook zitten. Ze lopen een verhoogd risico op luchtwegziekten als COPD en longkanker. 

Philips is een van de vele bedrijven en organisaties die ooit speciale kooktoestellen heeft gemaakt, maar die vielen niet in goede aarde, alleen al omdat ze tientallen euro’s kostten. Tien jaar geleden heeft UM-instituut Caphri samen met Zuyd Hogeschool goedkope kooktoestellen ontworpen. “Die stootten 90 procent minder fijnstof uit”, zegt onderzoeker Esther Boudewijns, “maar de verbranding kan effectiever. Daar wordt nu aan gewerkt. Vervolgens willen we ze verspreiden in de Indiase sloppenwijken van Bangalore.”

Schoon koken maakt deel uit van de zogeheten Sustainable Development Goals (SDG) van de VN, gevat in doel 7: betrouwbare, betaalbare, duurzame en moderne energie voor iedereen. Nu heeft 2,6 miljard mensen daar geen toegang toe. “De SDG-doelen moeten voor 2030 gehaald zijn, maar wat schoon koken betreft lopen we achter. Als we in dit tempo doorgaan, kookt in 2030 nog steeds 2,4 miljard mensen niet schoon.”

Dat komt doordat de bevolking soms harder groeit dan de vorderingen die worden gemaakt, wat vooral geldt voor Afrika onder de Sahara. Onder moderne energie valt onder meer biogas, ethanol, elektriciteit en LPG.

Seizoenswerkers

Al te vaak was het idee: als de apparatuur technisch oké is, komt het wel goed. Maar zo simpel ligt het niet. Waar je overal op moet letten? Boudewijns, promovenda bij de vakgroep huisartsgeneeskunde, heeft een checklist gemaakt, die vandaag gepubliceerd is in vakblad The Lancet Planetary Health. Een checklist klinkt als een lijst die je op een achternamiddag op papier zet, maar dat ligt hier een tikje anders. Boudewijns heeft ruim 9111 artikelen doorgevlooid om uiteindelijk 31 reviews ofwel overzichtsstudies onder de streep over te houden. Het onderzoek is uitgevoerd samen met het LUMC en met Makerere University (in Oeganda).

Het zal niemand verbazen: het succes van dit soort projecten valt of staat op de eerste plaats met de kosten. Niet alleen van de kooktoestellen, maar ook van de brandstofprijzen en de onderhoudskosten. Kunnen mensen die op lange termijn opbrengen? En wat als het seizoenswerkers betreft, die in bepaalde delen van het jaar meer inkomen hebben dan anders? “Het zijn zaken waar je geen invloed op hebt”, zegt Boudewijns, “maar je moet je er wel bewust van zijn.”

Dat geldt in totaal voor vijftien items, waaronder ook de lokale ideeën en overtuigingen. “Soms ziet men hoesten niet als iets slechts, maar als iets wat er nu eenmaal bijhoort. In het algemeen leggen medische redenen minder gewicht in de schaal dan economische. Als het nieuwe koken goedkoper is, of meer status geeft, dan zijn mensen sneller om. Essentieel is ook dat de lokale politiek de spullen aanprijst, dan wel de leider van de sloppenwijk of plaatselijke rolmodellen. Dat scheelt aanzienlijk.”

Werkvloer

Organisaties voor ontwikkelingssamenwerking zijn niet geabonneerd op The Lancet, zegt ze. “Dat mijn artikel daarin staat is leuk voor mij, maar het zal in de praktijk weinig betekenen. Daarom ben ik in gesprek met onder meer de koepel waar veel organisaties bij aangesloten zijn. Ik hoop dat zij de checklist op hun website plaatsen. Dan sijpelen mijn conclusies misschien door tot de werkvloer.”

Foto: archief Boudewijns

Categoriëen: Wetenschap

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.