Jarenlang gegijzeld door het coronavirus

Jarenlang gegijzeld door het coronavirus

UM leidt landelijk onderzoek naar long covid

28-06-2022 · Achtergrond

Long covid is niet één, maar meerdere ziekten. Dat vermoeden Maastrichtse wetenschappers, die een landelijk onderzoek coördineren naar dit "waanzinnig heterogene ziektebeeld".

Kijk alleen al naar de verschillende aanduidingen die circuleren, zegt de Maastrichtse klinisch epidemioloog Sander van Kuijk. “Post covid-19 syndroom, post-covid conditionpost-acute sequelae of SARS-CoV-2long covid. Waarbij de laatste nog de meeste verwarring heeft opgeroepen vanwege de suggestie van een longaandoening.” 

En ja, sommige patiënten zijn kortademig, ook maanden later nog, maar anderen hebben daar helemaal geen last van. Die zijn vooral moe, hebben hoofdpijn, kunnen zich moeilijk concentreren of zien hun haar uitvallen. Van Kuijk: "Dit zijn de vijf meest genoemde, lichamelijke klachten zoals die onlangs in een meta-studie naar voren kwamen. Daarin zijn bijna vijftigduizend Nederlandse patiënten met aanhoudende klachten meegenomen. Maar de lijst met symptomen is nog veel langer." 

Lusteloosheid

In The Lancet telden onderzoekers 203 symptomen in tien 'orgaansystemen'. En dat verklaart waarom elk medische specialisme z’n partij meeblaast over de ziekte. Cardiologen zien bij een kwart van de patiënten een half jaar later nog steeds schade aan de hartspier. Longartsen melden dat de ingeademde zuurstof niet goed wordt opgenomen in het bloed. En neurologen signaleren veel cognitieve klachten als een haperend geheugen en mist in het hoofd. 

"Als de uitingen zo divers zijn", zegt Van Kuijk, "dan kun je moeilijk nog van één ziekte spreken. Ja, het begint allemaal met een infectie van het SARS-CoV-2-virus. Dat is de trigger, maar de gevolgen daarvan zijn waanzinnig heterogeen. Sommige patiënten hebben niet eens lichamelijke klachten, alleen mentale problemen, depressies, lusteloosheid."

Er is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie sprake van post covid condition als mensen drie maanden na de infectie nog steeds klachten hebben (die al twee maanden duren) en niet te verklaren zijn door andere diagnoses.

Aderverkalking

Van Kuijk leidt samen met de Maastrichtse cardioloog Chahinda Ghossein een landelijk project, genaamd Corona follow-up (CORFU), dat bestaat uit het samenbrengen van zeven medische specialismen. Het doel is om de aanhoudende klachten, de kwaliteit van leven en de onderliggende, biologische mechanismen in kaart te brengen. Bovendien moet CORFU betrouwbare voorspellingen opleveren: welke patiënten krijgen wel en niet long covid? In totaal treft het één op de vijf.

Van Kuijk: “De kracht van het project zit ‘m erin dat de verschillende specialismen samen optrekken. Die maken deel uit van de UMC’s van Utrecht, Leiden en Nijmegen, maar ook Zuyderland doet mee, en EuroQol, een bureau van internationale allure dat vragenlijsten ontwikkelt. We hopen dat we klachten die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben, zoveel mogelijk aan elkaar kunnen linken. We vragen ons onder meer af of er een verband is tussen al bestaande hartproblemen, als aderverkalking, en aanhoudende longproblemen? Of patiënten van wie meerdere organen zijn aangetast, een grotere kans hebben op langdurige klachten?”

Vooralsnog is over long covid weinig bekend. “Wel weten we dat mensen die op de IC hebben gelegen meer risico lopen dan degenen op de verpleegafdeling. Maar ook hier is het beeld divers. Mensen die slechts een milde infectie melden, zijn soms een half jaar later nog zwaar vermoeid. En anderen hebben kort na de IC al nergens meer last van.”

Droom

Om het nog ingewikkelder te maken: de langdurige klachten verschillen ook nog per virusvariant. Bekend is, zegt Van Kuijk, dat delta veel meer overlijdens heeft veroorzaakt dan omikron. Bij de laatste variant was half Nederland ziek, maar minder ernstig. We verwachten dat die varianten een verschillend effect hebben op de langdurige klachten. Iets wat ook geldt voor de vaccinatiestatus. Of mensen wel of niet zijn ingeënt, zal onmiskenbaar verschil maken.” 

Om dit allemaal goed te kunnen bestuderen, heeft onderzoeksfinancier ZonMW een kleine zes ton uitgetrokken voor CORFU. Van Kuijk en Ghossein hopen dat het project, dat loopt tot januari 2023, in aanmerking komt voor extra financiering.

“ZonMW eiste dat er snel resultaten op tafel liggen, wat alleszins begrijpelijk is. Maar nu we een tijd bezig zijn, zien we dat we werk voor jaren hebben. Onze droom is dat de huidige samenwerking uitmondt in een kenniscentrum.”