Vreemde vogels
De Sint-Pietersberg staat bekend als vindplaats van de Mosasaurus, het uit de kluiten gewassen zeereptiel waarvan meerdere fossiele exemplaren in de ENCI-groeve werden opgegraven. Toch herbergt deze heuvel nog meer ondergrondse verrassingen. Wat te denken van de ‘wonderkip’ of een vogel met tanden? Twee Nederlandse amateurpaleontologen vonden de fossielen van deze vreemde vogels al in 2000 in het kalksteen aan de Belgische zijde. Uit recente bestudering met een CT-scan door paleontologen uit Maastricht en Cambridge blijkt het om twee nog onbekende, inmiddels uitgestorven vogelsoorten te gaan.
En dan niet zomaar wat soorten. De Janavis finalidens, waarvan de ontdekking eind vorig jaar in vakblad Nature werd gepubliceerd, is volgens de onderzoekers de jongst bekende vogel met tanden (dat wil zeggen: andere ontdekte soorten met een snavel vol tanden stierven veel eerder uit). De Asteriornis maastrichtensis, die al in 2020 het nieuws haalde en toen omgedoopt werd tot wonderkip, wordt op zijn beurt gezien als de laatste gemeenschappelijke voorouder van alle huidige kippen en eenden. Beide vogels scharrelden bijna 70 miljoen jaar geleden rond op de plek waar later de Sint-Pietersberg zou verrijzen.
Inmiddels zijn de fossielen, na een reisje naar Engeland voor onderzoek, weer terug in Maastricht. Het Natuurhistorisch Museum viert dit heugelijke feit met een tijdelijke tentoonstelling, genaamd Wonderchicken & Co, waar de overblijfselen nog tot 7 mei te bewonderen zijn.
Saneren – in fte of boeken?
Waar gaan ze alle boeken laten? Dat is een zorg die de 113 medewerkers van het Leiden Institute for Area Studies (LIAS) de laatste tijd door het hoofd speelt. Het instituut gaat verhuizen, schrijft zusterblad Mare, en dat gaat niet zonder slag of stoot.
In het nieuwe gebouw moeten medewerkers namelijk hun kamer delen en is er minder opslagruimte. Vooral dat laatste is problematisch; LIAS-medewerkers blijken er buitenproportionele boekenverzamelingen op na te houden. Vaak zijn die de enige bron van onderzoek, aldus een faculteitsraadslid aldaar. “Mensen willen ze binnen handbereik hebben. Het zijn ook vaak unieke boeken die niet beschikbaar zijn in de universiteitsbibliotheek of online.”
Maar “twintig meter lange boekenkasten zijn niet meer de werkelijkheid in 2024 (het jaar dat het nieuwe gebouw wordt opgeleverd, red.)”, aldus huisvestingsadviseur Elisa Meijer. Volgens decaan Mark Rutgers is het kiezen of delen: of inschikken, of minder mensen. “Het alternatief is dat je mensen moet ontslaan om zo meer ruimte te creëren.” Toch zijn er ook sussende woorden van Meijer. “Dat er behoefte is aan boekenkasten, dat weten we en daar gaan we oplossingen voor zoeken. Niet altijd in de eigen kamer, maar misschien wel in het gebouw.”
De leugen regeert?
Kun je wetenschappelijke resultaten geloofwaardig overbrengen aan een breed publiek wanneer je er zelf onwetenschappelijke ideeën op nahoudt? Volgens Hearst, uitgever van populairwetenschappelijk tijdschrift Quest, blijkbaar wel. Het bedrijf stelde afgelopen september een nieuwe hoofdredacteur van het blad aan in de persoon van Lyn Kuyper. Die keuze viel niet lekker bij een groot deel van de redacteuren, blijkt uit gesprekken van de Volkskrant en Villamedia met de inmiddels ex-werknemers van Quest.
Kuyper is namelijk een fervent verspreider van pseudowetenschappelijke denkbeelden, vertellen de oud-redactieleden. Zo schreef ze op Instagram (op een inmiddels afgeschermd privéaccount) onder meer dat rijst volgens ‘onderzoek’ sneller gaat schimmelen wanneer je er onaardig tegen doet. Ook bleek ze ‘coach’ bij een onwetenschappelijke leefstijlgroep en zou ze tegenover collega’s hebben beweerd dat je aan corona “niet dood kunt gaan”.
Dat mag natuurlijk, maar het past niet bepaald bij het wetenschappelijke imago van het blad, zo klonk de kritiek die de redactie bij de uitgever neerlegde. Volgens die laatste paste de aanstelling echter in “een beleid van diversiteit en inclusie”, waarbij het “respecteren en luisteren naar elkaars visie en mening zou kunnen leiden tot nieuwe wederzijdse inzichten”. Dit schoot veel redactieleden in het verkeerde keelgat. “Ik vind het onbestaanbaar dat je in tijden van maatschappelijke polarisatie en openlijke twijfel aan de wetenschap iemand aan het roer zet (...) die er zúlke denkbeelden op nahoudt”, aldus een van hen tegenover de Volkskrant.
Inmiddels is – na een fikse reorganisatie - vrijwel de gehele redactie vertrokken bij het blad. De hoofdredacteur? Die bleef wel.