Humor en literatuur als antwoord

Humor en literatuur als antwoord

Als je alleen maar de boeken leest die iedereen leest, kun je alleen maar denken wat iedereen denkt

14-02-2023 · Column

Literatuur als antwoord op religie. Rode draad in de meest recente voorstelling van cabaretier André Manuel. Zeg je André Manuel, dan weet je dat je in de slipstream van literatuur, humor aan de stelling kunt toevoegen. Humor, waarvan ik graag verkondig dat hij een van de hoogste vormen van intelligentie is. Hardnekkigheid valt mij hier wel te verwijten; een onderwijsbijeenkomst waarin ik niet minimaal éénmaal met een grap de groep heb aangezet tot reflectie en een lachsalvo, beschouw ik als op z’n best half gelukt.

Troost bieden. Appelleren aan verbeelding. Liefde prediken. Schuren. Tot denken aanzetten. Twijfel zaaien. Vragen oproepen. Dat is wat humor en literatuur kunnen. En nog veel meer. Wee je gebeente als je boeken niet durft te lezen omdat een of andere zelfverklaarde leider of ander gespuis beweert dat een boek om wat voor reden dan ook verderfelijk zou zijn. Zoals Nobelprijskandidaat - of moet ik zeggen: gedoodverfde (ooit) winnaar - Haruki Murakami zegt: als je alleen maar de boeken leest die iedereen leest, kun je alleen maar denken wat iedereen denkt. Laat je ook nooit aanzetten tot het in de fik steken van boeken. Heinrich Heine wist het al in 1823. “Dort wo man Bücher verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen.” (We weten hoe het tussen 1933 en 1945 is misgelopen.)

Een subtiele variatie op André Manuels thema is dat goede literatuur het antwoord is op fundamentalisme. En daarmee op onverdraagzaamheid. Aldus interpreteer ik Louise O. Fresco (NRC 22 augustus 2022). Haar slotsom is even wrang als waar: twijfel en vragen buiten de deur houden, is een kenmerk van het tijdperk waarin we leven. Weigeren iets anders dan de eigen waarheid te zien. “Wat in de eigen echokamer resoneert, is onherroepelijk waar.” Ik kan haar verdrietige constatering niet beter verwoorden.

Maar er is hoop! Laten we ten strijde trekken. Daarom - I am talking to you, studenten, collega’s – lezen en cabaret bezoeken zult gij! Veel en vaak. Begrepen? Goed zo. Want zoals zo velen, heb ik de wijsheid in pacht.    

Sander Jansen, universitair hoofddocent aan de rechtenfaculteit

Auteur: Redactie

Foto: archief Sander Jansen

Tags: literatuur,humor,cabaret,louise fresco,murakami,andré manuel,heinrich heine,religie,sanderjansen

Reacties

Caspar Bottemanne

Lachen om de ogenschijnlijke saaiheid van transportvergunningen in onbevoegd genomen besluit jurisprudentie is een van de mooie momenten in het onderwijs. Volledig eens met je Sander. Ook ik weet hoe het zit.

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.