Zowel de vertrouwenspersonen als de ombudsfunctionaris als de coördinator van het Concerns & Complaints Point (CCP) maken deel uit van het vorig jaar in het leven geroepen sociale veiligheidsteam. Het is bedoeld voor medewerkers met zorgen, vragen of klachten over seksueel grensoverschrijdend gedrag, intimidatie, pesterijen, agressie of discriminatie.
Het jaarverslag, dat woensdag 12 april werd besproken tijdens de vergadering van een van de universiteitsraadscommissies, is een verzameling data en summier beschreven zaken, maar bestrijkt niet heel 2022. De nieuwe ombudsfunctionaris startte pas in april vorig jaar en het startsein voor het CCP werd halverwege juni gegeven.
Externe PhD-vertrouwenspersoon
In totaal is er 99 keer aan de bel getrokken door 112 werknemers (in sommige gevallen is er een groepsmelding gedaan). Ruim de helft van de ‘melders’ is wetenschappelijke staf. Ondersteunend personeel neemt een derde van alle meldingen voor zijn rekening. Promovendi vormen een aparte categorie (9 procent). Daarbij moet wel gezegd dat menig promovendus zich waarschijnlijk niet bij het sociale veiligheidsteam meldt, maar bij een van de negentien facultaire PhD-vertrouwenspersonen. Deze gegevens zijn daarom apart opgenomen in het verslag – het ging in 2022 om 27 zaken. Dertien daarvan kwamen terecht bij de enige externe vertrouwenspersoon voor promovendi, die gestationeerd is bij de faculteit Health, Medicine and Life sciences, maar niet in dienst is van de UM.
Dat aantal van dertien wordt in het verslag “opvallend” genoemd. Waarom is dat opvallend, luidde de vraag tijdens de vergadering van de commissie. Als de helft van de zaken van één externe persoon afkomstig is en de andere helft van alle interne vertrouwenspersonen samen, wil dat misschien zeggen dat die van buiten op meer vertrouwen kan rekenen, suggereerde Esther Goethart, coördinator van het CCP, die was aangeschoven.
Afhankelijk
Waar hebben promovendi het meest last van? De begeleiding. Die is dominant, pest, negeert of sluit buiten. Tijdens de commissievergadering klinkt dan ook meermaals dat deze jonge onderzoekers een kwetsbare groep vormen, ze zitten in een afhankelijke positie met promotoren en begeleiders die hun carrière kunnen maken of breken. Dat blijkt: acht wetenschappers kaartten pas in 2022 een situatie aan die ze in het verleden, als promovendus, hebben meegemaakt. Nu ze ‘hoger op de ladder’ staan, durven ze zich uit te spreken.
Aan de UM klagen werknemers het meest over intimidatie (28 zaken), conflicten op de werkvloer (25 zaken) en zogeheten ‘samenwerkingsissues’ (17 zaken). Die laatste gaan meestal over ergernis of irritatie, bijvoorbeeld vanwege een sfeer van roddel en achterklap. Seksueel grensoverschrijdend gedrag is 12 keer gerapporteerd. Een aantal keer door ‘omstanders’ die zich afvroegen of en zo ja, hoe, ze moesten ingrijpen. De UM wil dan ook meer aandacht voor de Active Bystander training.
Onhandigheid
Meermaals wordt een leidinggevende van intimidatie beschuldigd, maar ook collega’s, begeleiders en studenten (twee zaken) kunnen er wat van. Zorgelijk, noemen de rapportschrijvers het feit dat docenten zich “kwetsbaar” voelen omdat studenten “vrij gemakkelijk” kunnen klagen als ze het oneens zijn met hun cijfer.
Wat de conflicten op de werkvloer betreft: leidinggevenden lossen problemen niet altijd snel genoeg op waardoor een situatie op een gegeven moment escaleert. Niet dat er altijd opzet in het spel is, vaak is het een kwestie van onhandigheid of slechte communicatie, staat er in het verslag. Desalniettemin zijn er ook meldingen over bazen die weigeren te luisteren, zelfs dreigen of iemand opzettelijk meer werk in de schoenen schuiven. Het wordt de ‘ondergeschikte’ soms zelfs afgeraden om een situatie te melden bij het CCP. Een enkele keer wordt er expliciet gewaarschuwd: ‘Als je dat doet, dan volgen er consequenties.’
Training
Leidinggevenden moeten vanaf dit jaar verplicht de training Leadership and Undesirable Behaviour (samen met de Leadership Academy ontwikkeld) volgen. In de vergadering van de U-raadscommissie vertelt collegevoorzitter Rianne Letschert dat het college van bestuur en de decanen als eerste aan de beurt zijn, dit voorjaar nog, gevolgd door vakgroepvoorzitters en andere managers, zoals directeuren van servicecentra en wetenschappelijke onderzoeksinstituten. Maar hoe zit het dan met mensen die wel leiding geven, maar waarbij dat niet formeel is vastgelegd, kaart U-raadslid (namens het wetenschappelijk personeel) Vanessa LaPointe aan. “Daar moet wel aandacht voor zijn”, vindt ze. Dat is inderdaad het grijze gebied, knikt Letschert. “Het is aan de decanen en directeuren om een lijst op te stellen.”
Hulp
Uiteindelijk kon het sociale veiligheidsteam vorig jaar de meeste werknemers helpen met advies (60 procent). In de overige gevallen kwam bemiddeling van pas, een doorverwijzing naar de vertrouwenspersoon, bedrijfsarts of gespecialiseerde hulp. In één zaak werd er, met hulp van het team, aangifte gedaan bij de politie. Twee keer werd het college van bestuur aangespoord tot een extern onderzoek vanwege meldingen over seksueel ongepast gedrag; daarop ondernam het college actie.